Μετά από χρόνια αντιπαραθέσεων και διακρατικών διαφωνιών, η πλειοψηφία των κρατών μελών της «συνέλευσης» της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Βιοποικιλότητα (Convention on Biodiversity / COB) υιοθέτησε [τον περασμένο Νοέμβρη] μια απόφαση ορόσημο για κάτι που ονομάζεται «DSI». DSI σημαίνει Digital Sequence Information. Αναφέρεται στις ψηφιακές καταγραφές βιολογικών κωδίκων όπως το DNA, το RNA ή τα αμινοξέα των πρωτεϊνών. Αυτοί οι βιολογικοί κώδικες συγκεντρώνονται, αποθηκεύονται και γίνονται αντικείμενα επεξεργασίας σε ψηφιακή μορφή ρουτινιάρικα πλέον, και έχουν γίνει η ακατέργαστη «πρώτη ύλη» που πάνω της στηρίζεται η παγκόσμια βιομηχανία βιοτεχνολογιών της οποίας η χρηματιστηριακή «αξία» υπολογίζεται σήμερα σε 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Πρόκειται για το γενετικό υλικό φυτών, ζώων, ιών, βακτηριδίων, κάθε είδους ζωντανών οργανισμών συν ό,τι συγκεντρώνεται από ανθρώπινα δείγματα για ιατρική χρήση. Ο διαρκώς αυξανόμενος όγκος του «DSI», που δεν είναι απλά «γενετικές πληροφορίες» γενικά κι αόριστα αλλά μάλλον το γενετικό / ψηφιακό «ανάγλυφο» όλης της ζωής στον πλανήτη, συναγωνίζεται πλέον σε μέγεθος τον όγκο των κειμένων και των εικόνων του διαδικτύου. Και μπορεί να τον ξεπεράσει.
Είτε το περιμένατε είτε όχι αυτό το γενετικό / ψηφιακό «καθολικό» είναι ιδιόκτητο.
Μπορεί να μην μας / σας ενδιαφέρει τι κάνει και τι δεν κάνει αυτό το παρακμιακό πλέον «όργανο» που λέγεται ΟΗΕ, όμως καθώς οι σχέσεις εξουσίας, κυριότητας και ελέγχου διαμορφώνονται από πάνω προς τα κάτω (το αντίθετο θα ονομαζόταν κοινωνική επανάσταση!) αξίζει (το λιγότερο…) να ξέρουμε το πως μια διεθνής σύμβαση που ξεκίνησε (ας πούμε) καλοπροαίρετα το 1992, εννοούμε την Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα (ως αποτέλεσμα της Earth Summit στο Rio την ίδια χρονιά) με τον ευγενή στόχο της προληπτικής ετοιμότητας απέναντι στη γενετική τροποποίηση φυτών και ζώων και στη βιοπειρατεία, κατέληξε το 2024 να είναι σχεδόν το αντίθετο. Πώς έγινε αυτό – και γιατί.
Η Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα οριστικοποιήθηκε ως κείμενο στο Ναϊρόμπι τον Μάιο του 1992 και άνοιξε για υπογραφές στην Σύνοδο του ΟΗΕ για το περιβάλλον και την ανάπτυξη (UNCED) στο Rio de Janeiro στις 5 Ιουνίου 1992. Τέθηκε σε ισχύ στις 29 Δεκεμβρίου 1993.
… Η βιοασφάλεια1 είναι ένα απ’ τα βασικά ζητήματα στα οποία εστιάζει η Σύμβαση. Αυτό το concept αναφέρεται στην ανάγκη να προστατευτούν η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον απ’ τις πιθανές παρενέργειες της σύγχρονης βιοτεχνολογίας. Την ίδια στιγμή, η σύγχρονη βιοτεχνολογία αναγνωρίζεται ως έχουσα μια μεγάλη προοπτική για την προαγωγή της ανθρώπινης ευζωϊας, ειδικά σε ότι αφορά τις κρίσιμες ανάγκες για τροφή, γεωργία και φροντίδα της υγείας. Η Σύμβαση αναγνωρίζει καθαρά αυτές τις δύο πλευρές της σύγχρονης βιοτεχνολογίας. Απ’ την μια μεριά στηρίζει την πρόσβαση και την μεταφορά τεχνολογιών, συμπεριλαμβανόμενων της βιοτεχνολογίας, που σχετίζονται με την διατήρηση και την βιώσιμη χρήση της βιοποικιλότητας. Απ’ την άλλη επιδιώκει να εξασφαλίσει την ανάπτυξη των κατάλληλων διαδικασιών ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια της βιοτεχνολογίας στο πλαίσιο του γενικού στόχου της Σύμβασης για την μείωση όλων των πιθανών κινδύνων για την βιοποικιλότητα, λαμβάνοντας επίσης υπόψη του κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. Το άρθρο 8 αναφέρεται σε μέτρα που τα Μέλη θα πρέπει να πάρουν σε εθνικό επίπεδο, ενόσω το άρθρο 19 προσδιορίζει τις βάσεις για την ανάπτυξη ενός διεθνούς νομικά δεσμευτικού εργαλείου σε σχέση με το θέμα της βιοασφάλειας.
Στη δεύτερη συνάντησή της, που έγινε το Νοέμβριο του 1995, η Συνέλευση των Μελών της Σύμβασης δημιούργησε μια ad hoc ομάδα εργασίας σε σχέση με την βιοποικιλότητα, με στόχο να δημιουργηθεί ένα προσχέδιο πρωτοκόλλου για την βιοασφάλεια, με ιδιαίτερη εστίαση στις διασυνοριακές μετακινήσεις οποιουδήποτε γενετικά τροποποιημένου οργανισμού που θα ήταν αποτέλεσμα της σύγχρονης βιοτεχνολογίας και θα μπορούσε να προκαλέσει παρενέργειες στην διατήρηση και στην βιώσιμη χρήση της βιοποικιλότητας. Μετά από κάμποσα χρόνια διαπραγματεύσεων, το Πρωτόκολλο, που έγινε γνωστό ως Πρωτόκολλο της Καρθαγένης για την Βιοασφάλεια, οριστικοποιήθηκε και υιοθετήθηκε στο Μόντρεαλ στις 29 Ιανουαρίου του 2000, σε μια έκτακτη συνάντηση της Συνέλευσης των μελών.Το συμπέρασμα του Πρωτοκόλλου της Καρθαγένης χειροκροτήθηκε ως ένα σημαντικό βήμα μπροστά, που παρέχει ένα διεθνές ρυθμιστικό πλαίσιο συμφιλίωσης των αναγκών της προστασίας του εμπορίου και του περιβάλλοντος με σεβασμό σε μια γρήγορα αναπτυσσόμενη παγκόσμια βιομηχανία, την βιομηχανία της βιοτεχνολογίας,. Έτσι το Πρωτόκολλο δημιουργεί ένα περιβάλλον που διευκολύνει τις περιβαλλοντολογικά αξιόπιστες εφαρμογές της βιοτεχνολογίας, κάνοντας εφικτό το μέγιστο όφελος απ’ τις δυνατότητες που προσφέρει η βιοτεχνολογία, ελαχιστοποιώντας απ’ την άλλη μεριά τους πιθανούς κινδύνους στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία2.
Το ποτήρι μισογεμάτο ή το ποτήρι μισοάδειο: ανάλογα με τους προσανατολισμούς και τις απόψεις του καθενός αυτή η «διαδρομή κορυφής» απ’ το 1992 ως το 2000 για τον συγκερασμό των συμφερόντων μιας «γρήγορα αναπτυσσόμενης παγκόσμιας βιομηχανίας» με την προστασία της «φυσικής βιοποικιλότητας και της ανθρώπινης υγείας» θα μπορούσε να θεωρηθεί πετυχημένη∙ ή, απλά, απατηλή. Για να το δείξουμε με άλλο παράδειγμα, θα ήταν ως εάν η «ανθρωπότητα» (πιο σωστά: οι πολιτικές εξουσίες πάνω της) να ανησυχούσαν για την οπλοποίηση της πυρίτιδας (μιας κινέζικης εφεύρεσης για χρήση διασκέδασης: πυροτεχνήματα) κάπου εκεί στον 14ο αιώνα, και να έκαναν διαδοχικές «συμβάσεις» για τον έλεγχο της χρήσης της, αποκλειστικά για «καλούς σκοπούς»…
Το πραγματικό γεγονός είναι πως ανάμεσα στο 1992 και το 2000 τα δυτικά αφεντικά αυτής «γρήγορα αναπτυσσόμενης παγκόσμιας βιομηχανίας» είχαν την δυνατότητα να αρχίσουν να σέρνουν στην αρχή διακριτικά προς τη μεριά τους και προς όφελός τους οποιαδήποτε θεσμισμένη και κρατικά εκφρασμένη ανησυχία είτε για την «τύχη της βιοποικιλότητας» σ’ ένα περιβάλλον ελεύθερων μεταλλάξεων, είτε για την «τύχη της ανθρώπινης υγείας» σ’ έναν καπιταλιστικό κόσμο άγριας εκμετάλλευσης και κερδοφορίας.
Έτσι το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης ακολουθήθηκε από δύο ακόμα, καθώς οι εταιρείες βιοτεχνολογίας «παρήγαγαν» εκτός από τεχνικές μεταλλάξεων και μια όλο και πιο διευρυμένη ατζέντα επιθετικής δράσης, όλο και περισσότερα «πεδία» είτε συσσώρευσης είτε καπιταλιστικής αξιοποίησης απ’ την μεριά τους: το Πρωτόκολλο της Nagoya το 2014 που προσπαθούσε να αντιμετωπίσει την βιοπειρατεία (εκ μέρους των εταιρειών σε βάρος του οργανικού, φυτικού και ζωϊκού υποθέματος διάφορων πληθυσμών)∙ και το Συμπληρωματικό Πρωτόκολλο της Nagoya – Kuala Lumpur του 2018 για την αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούσαν ήδη τα επιτεύγματα της «γρήγορα αναπτυσσόμενης…» Κάθε ένα απ’ αυτά τα πρωτόκολλα / διεθνείς συμφωνίες ήταν αισθητά πιο αδύναμο απ’ το προηγούμενο, παρότι οι ενδιαφερόμενοι-της-κοινωνικής-βάσης (αγρότες, αυτόχθονες πληθυσμοί σε διάφορα σημεία του πλανήτη) γίνονταν περισσότεροι και, κυρίως, ισχυρότερα κατηγορηματικοί στις αντιρρήσεις / αρνήσεις τους. Τι σημαίνει «πιο αδύναμο»; Σημαίνει ευχολόγιο.
Όχι από κάποια αμιγώς οικολογική αλλά μάλλον από αντικαπιταλιστική / αντικρατική σκοπιά το γιατί συνέβαινε αυτό δεν είναι μυστηριώδες. Λέγεται συσχετισμοί δύναμης∙ εν προκειμένω ανάμεσα στη βιομηχανία με τους σταθερούς (και αδηφάγους και «ανήθικους» αν το θέλετε έτσι) προσανατολισμούς στην κερδοφορία της και στις εναλλασσόμενες κρατικές πολιτικές βιτρίνες (ως εκπροσώπους του «καλού»…) μαζί με λογιών λογιών «ειδικούς» με όλες τις ανθρώπινες αδυναμίες τους ή, μερικές φορές, με την αδυναμία τους απέναντι σε κατ’ ιδίαν εκβιασμούς και απειλές.
Το εύκολα κατανοητό σ’ αυτούς τους συσχετισμούς δύναμης είναι το ποιος-έχει-τα-λεφτά. Τα λεφτά για την επιτυχία των ευγενών (ή όχι και τόσο…) στόχων. Υποφέροντας από διάφορες καπιταλιστικές δυσκολίες (απ’ την ροπή προς την λεγόμενη «διαφθορά» ως τις συνέπειες διαδοχικών κρίσεων, με πιο πρόσφατη την χρηματοπιστωτική του 2008 – 2009) και οπωσδήποτε επειδή αυτή ήταν / είναι η οδηγία του νεοφιλελευθερισμού, οι πολιτικοί διαχειριστές όλο και περισσότερων κρατών άρχισαν να προσβλέπουν για χρηματοδοτήσεις με όλο και μεγαλύτερη αγάπη προς τα ιδιωτικά αφεντικά. Αυτά, απ’ την μεριά τους, έδειξαν ακόμα μεγαλύτερη αγάπη και στοργή για τα προβλήματα της ανθρωπότητας, διαμορφώνοντας φανφαρόνικες ατζέντες «στόχων» σχεδόν για τα πάντα. Επιπλέον, εκτός απ’ την βιοποικιλότητα ένας ακόμα «στόχος» υψηλής ιδεολογικής επένδυσης έγινε το κλίμα. Μεγάλο το βάρος στους ώμους των βιομηχάνων της 4ης βιομηχανικής επανάστασης (με τις «γρήγορα αναπτυσσόμενες…») το να προστατέψουν τα πάντα, αλλά ήταν έτοιμοι να το σηκώσουν… Δεν συνδέονται αυτά τα δύο με την, ας πούμε, πράσινη ανάπτυξη;
Απ’ αυτή την άποψη το ζήτημα δεν ήταν το «πως» αλλά το «πότε» τα βιομηχανικά / καπιταλιστικά συμφέροντα θα απαλλοτριώσουν οριστικά και για λογαριασμό τους αυτήν την μακρόσυρτη, «καλών προθέσεων» διαδρομή σε κλίμακα οηε απ’ το 1992 και μετά. Στο κάτω κάτω όσοι είναι ειδικοί στην πειρατεία επί των ζωντανών οργανισμών (και του γενετικού αποθέματός τους) δεν θα δυσκολεύονταν να κάνουν πειρατεία σε μια διαδικασία που εξ’ αρχής ήταν «το ποτήρι μισογεμάτο / το ποτήρι μισοάδειο».
Στάση Cali
H 16η Συνέλευση των κρατών μελών της Σύμβασης για την Βιοποικιλότητα αλλά και πολλών ακόμα, από μκο έως εκπροσώπους εταιρειών και λόμπι (σύνολο: 16.000 άτομα…), διάρκειας 2 εβδομάδων, έγινε τον περασμένο Νοέμβρη (2024) στο Cali, πρωτεύουσα της κολομβίας. O Jim Thomas συμμετείχε ως εκπρόσωπος της παλιάς, καλής, ευγενούς πρόθεσης για τον έλεγχο των βιομηχανιών βιοτεχνολογίας, ειδικά ως μέλος της τεχνικής ομάδας εμπειρογνωμόνων της Σύμβασης για τη συνθετική βιολογία, και τους κινδύνους απ’ αυτήν. Γιατί – κι αυτό σημαίνει «γρήγορα αναπτυσσόμενη…» – οι τεχνολογίες που έχει «παράξει» η λυσσασμένη προσπάθεια για πλήρη υπαγωγή οτιδήποτε ζωντανού στο κεφάλαιο έχουν κάνει πολύ μεγάλα άλματα τα τελευταία 30 χρόνια. Έτσι ώστε οι παλιές, καλές, ευγενείς προθέσεις να τρέχουν λαχανιασμένες και καταϊδρωμένες από πίσω, προσπαθώντας να καταλάβουν και να φρενάρουν – ενόσω οι βιοτεχνολογίες και τα αφεντικά τους ορίζουν πλέον κατά βούληση το πεδίο του τι είναι τι και γιατί. Ο Thomas είδε την πειρατεία να ολοκληρώνεται, και την περιέγραψε όσο πιο κομψά, οικολογικά κι ευγενικά γινόταν σε μια συνέντευξη που έδωσε στις αρχές Δεκέμβρη. Ένα μικρό απόσπασμα:
Ερώτηση: Λοιπόν Jim, για όσους από εμάς δεν είμαστε έμπειροι παρατηρητές αυτών των διαδικασιών, δώσε μας κατ’ αρχήν μια περιγραφή των βασικών στοιχείων της ατζέντας που ακολούθησε η Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα σε όλη την μακριά της ιστορία, και τι ήταν που άλλαξε αυτή τη φορά στη Συνέλευση του 2024.
Απάντηση: Αυτό που μόλις ολοκληρώθηκε στο Cali της κολομβίας ήταν η 16η Διάσκεψη των μελών της Σύμβασης για την Βιοποικιλότητα, που μερικές φορές ονομάζεται με τα αρχικά της, CBD.
Και ήταν η πρώτη από 3 Συνόδους που έγιναν: Η Σύνοδος για την Ερημοποίηση (Σύμβαση του ΟΗΕ για την αντιμετώπιση της Ερημοποίησης), η Σύνοδος για το Κλίμα (το Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή) και η Σύνοδος για την Βιοποικιλότητα που ασχολείται με μια μεγάλη γκάμα περιβαλλοντολογικών θεμάτων.
Και είναι αλήθεια ότι επί 25 χρόνια η Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα ασχολήθηκε με την προφύλαξη, ειδικά απέναντι στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα και τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες… Οπότε τα ζητήματα γύρω απ’ τη γενετική μηχανική, που τώρα ονομάζεται συνθετική βιολογία… βρίσκονται στο επίκεντρο της Σύμβασης εδώ και 25 χρόνια. Όμως αυτό αλλάζει.Μέρος του γιατί αλλάζει είναι ότι βλέπουμε μια καινούργια ατζέντα στη Συνέλευση της Σύμβασης για την Βιοποικιλότητα, που μοιάζει πολύ μ’ αυτό που γίνεται με το κλίμα. Οι εταιρείες και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί βλέπουν νέες ευκαιρίες εδώ. Θέλουν να μετατρέψουν την βιοποικιλότητα σε νέες χρηματοπιστωτικές αγορές. Θεωρούν ότι μπορούν να δημιουργήσουν αγορές βιοποικιλότητας και πιστώσεις βιοποικιλότητας. Ακριβώς όπως έχουν αγορές διοξειδίου του άνθρακα και πιστώσεις άνθρακα.
Για να το πετύχουν αυτό φέρνουν νέες τεχνολογίες, νέες τεχνολογίες επιτήρησης, νέες τεχνολογίες γενετικής μηχανικής. Κι έτσι, κατά κάποιο τρόπο, η Σύμβαση για την Βιοποικιλότητα μετατρέπεται τώρα σε μια αγορά για αρκετά προχωρημένες τεχνολογίες ψηφιακής και γενετικής μηχανικής ως ένας τρόπος διαχείρισης των προβλημάτων του περιβάλλοντος και της κατάρρευσης της βιοποικιλότητας.
Αυτό που γινόταν στο Cali ήταν σα να υπήρχαν ταυτόχρονα, στον ίδιο τόπο και με τους ίδιους συμμετέχοντες, δύο Συνελεύσεις. Από την μια μεριά είχαμε την μακρόχρονη ατζέντα της προσπάθειας να προστατευτούν το περιβάλλον και τα δικαιώματα των μικρών αγροτών και των αυτοχθόνων, των οποίων τους πόρους απαλλοτριώνει η βιομηχανία για λογαριασμό της. Και απ’ την μεριά ήταν τόσο η βιομηχανία των Big Finance όσο και όλες οι Big Tech που προσπαθούν να δημιουργήσουν νέες αγορές για την τεχνητή νοημοσύνη, την συνθετική βιολογία, και την ψηφιακή επιτήρηση… Είναι εντυπωσιακό να βλέπουμε ποιες εταιρείες πρωτοστατούν στη λεγόμενη γενετική (συνθετική) βιολογία. Είμαστε στη φάση που η τεχνητή νοημοσύνη σχεδιάζει την γενετική μηχανική. Οπότε εμφανίζονται μεγάλες εταιρείες του είδους Microsoft, Google, NVIDIA, Alibaba και Salesforce. Αυτές τώρα στήνουν πλατφόρμες που θα σχεδιάζουν πρωτεϊνες, ιούς, DNA, που θα σχεδιάζουν οργανισμούς. Και μετά έρχονται οι συνεργασίες με εταιρείες χημικών, με φαρμακευτικές, με εταιρείες τροφίμων. Που έχουν μεγάλη ιστορία στο να ποντάρουν στο εμπόριο τις τεχνολογίες πριν υπάρξει οποιοσδήποτε έλεγχος.
… Ένα απ’ τα πράγματα που άλλαξαν, για παράδειγμα, και αυτό φάνηκε πολύ καθαρά σ’ αυτήν την 16η Συνέλευση, είναι πως τώρα η βιομηχανία πιέζει πολύ για να μετασχηματίσει την ατζέντα της Σύμβασης κάνοντάς την ένα είδος προώθησης της βιομηχανίας. Όπου αντί για να την ρύθμιση και την επίβλεψη των αρνητικών συνεπειών, ας πούμε, της συνθετικής βιολογίας (που είναι η εξτρεμιστική γενετική μηχανική) η πίεση τώρα είναι να γίνει αποδεκτή. Για να λύσει τα προβλήματα της βιοποικιλότητας. Και (λένε) ότι αν γίνει αυτό τότε θα υπάρξει περισσότερο χρήμα, το οποίο όμως θα κατευθύνεται σ’ αυτές τις επικίνδυνες και αρκετά κερδοσκοπικές τεχνολογίες, στη λογική των τεχνικών επιδιορθώσεων.
… Ως τώρα ένα απ’ τα φρένα που υπήρχαν απέναντι στους νέους οργανισμούς γενετικής μηχανικής που επηρεάζουν την βιοποικιλότητα ήταν πως η εμφάνισή τους ήταν αργή. Χρειαζόταν πολύς χρόνος για να δημιουργηθεί ένας καινούργιος γενετικά τροποποιημένος οργανισμός και να απελευθερωθεί στο περιβάλλον.Αυτό άλλαξε με την συνθετική βιολογία και με τον συνδυασμό της με την τεχνητή νοημοσύνη. Τώρα είναι πολύ πιο εύκολο και γρήγορο να δημιουργηθούν νέοι γενετικοί κώδικες που να φαίνεται πως κάπως λειτουργούν. Και να μεταφερθούν σε ζωντανούς οργανισμούς, είτε πρόκειται για βακτήρια, είτε πρόκειται για ιούς, είτε για φυτά και ζώα. Οπότε θα δούμε να απελευθερώνονται πολλοί περισσότεροι συνθετικοί οργανισμοί.
Επίσης βλέπουμε μια μεγάλη εστίαση στη δημιουργία νέων πρωτεϊνών. Νέες πρωτεϊνες είτε για τρόφιμα είτε για φάρμακα είτε για άλλα υλικά που είναι εντελώς άγνωστα. Υπάρχει εδώ η ανησυχία ότι ακόμα κι αν οι ρυθμιστικές αρχές προσπαθήσουν, θα κατακλυστούν απ’ τον όγκο, από το πλήθος όλων αυτών των κατασκευών, και έτσι τελικά θα παράγονται και θα διακινούνται χωρίς κανέναν έλεγχο.
Η επίθεση αυτή δεν ξεκίνησε ξαφνικά το 2024 στο Cali. Δυο χρόνια πριν, τον Σεπτέμβρη του 2022, στο Μόντρεαλ, σε μια ακόμα ευγενή συνάθροιση ονόματι «Σύνοδος για την Φύση», εμφανίστηκαν δυναμικά και συμμετείχαν μερικές καινούργιες, καλοχρηματοδοτημένες «πράσινες» μκο, φιλάνθρωποι και άλλοι με μεγάλα πορτοφόλια, με «καινοτόμες» ιδέες: για την χρηματοπιστωτικοποίηση της βιοποικιλότητας, για την δημιουργία ομολόγων (δηλαδή: χρέους) για την «προστασία της φύσης» μέσω της εμπορευματοποίησής της, και για την λάμψη νέων ψηφιακών και γονιδιακών τεχνολογιών τις οποίες ονόμασαν «καινοτόμες λύσεις».
Μπορεί να μην χρειάζεται αλλά θα θυμίσουμε ότι το 2022 η «καινοτόμα γενετική μηχανική» είχε «σώσει» τον πλανήτη απ’ την βέβαιη εξολόθρευση του ανθρώπινου είδους … από έναν ασήμαντο ιό… Η «σωτηρία» είχε απλή συνταγή: μαζική παραπληροφόρηση, μαζική εξαγορά συνειδήσεων ειδικών (αν υποθέσουμε ότι έχουν συνείδηση), μαζική τρομοκρατία. Αλλά η «επιτυχία» της βρισκόταν σ’ ένα ακόμα στοιχείο ψυχολογικού πολέμου: στην απόκρυψη των τρομακτικών σε μέγεθος θανατηφόρων συνεπειών της μαζικής χρήσης mRNA πλατφορμών. Κατά συνέπεια, αφού το «καινοτόμο εμβόλιο», για το οποίο είχαν ξοδευτεί (δηλαδή είχαν μεταφερθεί απ’ τους δημόσιους προϋπολογισμούς στα ιδιωτικά, εταιρικά λογιστήρια) πολλά δισεκατομμύρια, είχε «πετύχει», το πάντρεμα βιοτεχνολογιών και ψηφιοποίησης θα μπορούσε να σώσει τα πάντα.
Αυτοί οι ιεραπόστολοι της 4ης βιομηχανικής επανάστασης διέδιδαν ήδη φωναχτά ή ψιθυριστά ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη «βιοποικιλότητα» από εκείνην που είχε αρχίσει να συσσωρεύεται, με την μορφή ψηφιοποιημένων γονιδιακών αλληλουχιών, στους servers εταιρειών σαν την Amyris ή την Ginkgo3∙ ότι η συνθετική βιολογία μπορεί να «αναστήσει» οποιοδήποτε φυσικό είδος κινδυνεύει με εξαφάνιση (αλλά επίσης μπορεί να εξαφανίσει πολλά μέσω της αντικατάστασής τους από «βελτιωμένες» εκδοχές τους…)∙ ότι ο εξυπνότερος τρόπος για να προστατευτεί η φύση είναι οι καινούργιες μεγάλες, πολύ μεγάλες περιφράξεις, άρα μια απροσδόκητα καινούργια μορφή «φιλικής προς το κλίμα» γεωπροσόδου∙ ότι η (εξτρεμιστικά ενεργοβόρα) «τεχνητή νοημοσύνη» είναι «θετική απέναντι στη φύση»∙ και ότι, εντέλει, οι πρόθυμοι φιλάνθρωποι του είδους Bezos, Gates κλπ μπορούν να υπηρετήσουν την «διάδοση των καινοτόμων λύσεων» (και όπως πάντα την σωτηρία του πλανήτη…)
Δυο χρόνια μετά, στο Cali, αυτό το μπλοκ ήταν ακόμα πιο δυνατό, ακόμα πιο αποφασισμένο. Στην δική μας και στη δική σας απλή ηθική, τέτοιους τύπους τους διαολοστέλνεις για να ξεμπερδεύεις. Αλλά αυτή θα θεωρούνταν «ηθική πεζοδρομίου» ψεκασμενων και εχθρών της επιστήμης. Στα μεγάλα forum (και οι συνελεύσεις των κρατών μελών της Σύμβασης για την Βιοποικιλότητα είναι τέτοιο) υπάρχει άφθονη ευπρέπεια: πρέπει να συζητάς, να ανταλλάσσεις επιχειρήματα, να πείθεις ή να πείθεσαι… Τραγικό, ειδικά όταν ξέρεις πως οι ιεραπόστολοι του βιο-πληροφορικο-μιλιταριστικού συμπλέγματος κατέχουν υπερόπλα: απ’ τα βέτο τους ως την μεθοδική παρελκυστικότητα, και απ’ τις δωροδοκίες ως την δημαγωγία.
Ας προσθέσουμε πως σ’ αυτό το μπλοκ συμμετείχαν / συμμετέχουν κράτη με ισχυρά βιοτεχνολογικά και αγροβιομηχανικά συμφέροντα: καναδάς, αυστραλία, νέα ζηλανδία, ιαπωνία, αργεντική, βραζιλία, μεγάλη βρετανία – οι ηπα απλά δεν συμμετέχουν στη Σύμβαση. Πόσες απειλές και εκβιασμοί για οικονομικές, χρηματοπιστωτικές και εμπορικές τιμωρίες, για αποκλεισμούς λόγω «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» για την μη συμμόρφωση πιο αδύναμων κρατών μελών μπορούν να προέλθουν από τέτοια «βαριά ονόματα» του παγκόσμιου καπιταλισμού;
Υπόβαθρο: χρηματοπιστωτισμός
Ως εδώ έχει σκιαγραφηθεί η τεχνολογική υπαγωγή της ζωής (κάθε μορφής ζωής) στο κεφάλαιο, καθώς αυτή εξελίσσεται στη «θεσμική κορυφή» του (υπό δυτική κυριαρχία τμήματος του) πλανήτη: οηε, κλπ. Υπάρχουν κι άλλες πλευρές αυτής της διαδικασίας, όπως η μισο-κυοφορούμενη μισο-παραπαίουσα Treaty on Pandemics που προσπαθεί να περάσει ο εξαγορασμένος απ’ το βιο-πληροφορικο-μιλιταριστικό σύμπλεγμα ΠΟΥ. (Μετά την αποχώρηση των ηπα και την φημολογούμενη αποχώρηση της ιταλίας απ’ το ΠΟΥ αυτή η treaty θα περάσει στην ιστορία σαν μια ακόμα φιλόδοξη εκστρατεία καθολικού ελέγχου). Η τεχνολογική υπαγωγή της ζωής στο κεφάλαιο είναι πολύ σημαντική και οπωσδήποτε η πλευρά η πιο απτή στην καθημερινή ζωή. Το μάθαμε καλά με την τρομοεκστρατεία και την επιδρομή της mRNA γενετικής μηχανικής.
Δεν είναι όμως η μοναδική. Υπάρχει άλλη μια πλευρά, λίγο πολύ «αόρατη», στην οποία θα άξιζε να δώσουμε προσοχή, ακόμα κι αν μοιάζει (ενώ είναι το αντίθετο) «ψιλά γράμματα». Πρόκειται για την χρηματοπιστωτική υπαγωγή της ζωής ως τέτοιας στο κεφάλαιο. Ή, για να το πούμε διαφορετικά, στην μετατροπή της ζωής ως τέτοιας σε χρέος.
Σε ένα άρθρο του 2016 με τον τίτλο Επανεξέταση της Αξίας στη Βιο-οικονομία: Χρηματοδότηση, Περιουσία και Διαχείριση Αξίας (Rethinking Value in the Bio-economy: Finance, Assetization, and the Management of Value) ο καναδός ακαδημαϊκός Kean Birch ξεκινάει έτσι:
Οι τρέχουσες συζητήσεις στις μελέτες της επιστήμης και της τεχνολογίας τονίζουν ότι η βιο-οικονομία (ή η άρθρωση του καπιταλισμού και της βιοτεχνολογίας) βασίζεται στις έννοιες της παραγωγής εμπορευμάτων, της εμπορευματοποίησης και της υλικότητας, υποδεικνύονας ότι είναι δυνατό να αντληθεί αξία από μέρη του σώματος, μοριακούς και κυτταρικούς ιστούς, βιολογικές διεργασίας και ούτω καθεξής.
… Περισσότερο απ’ το ένα τρίτο – 29 εταιρείες – του εισηγμένου κλάδου της βιοτεχνολογίας έχουν καταρρεύσει από το 2008 και 10 βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού, σύμφωνα με την έρευνα του Paul Cuddon.. Άλλες 38 είναι «καλά» και 6 εξαγοράστηκαν από άλλες εταιρείες (The Guardian, 29 Αυγούστου 2011)Όπως δείχνει το πιο πάνω απόσπασμα, μέρος των επιπτώσεων από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007 – 2008 ήταν η (μερική) κατάρρευση του επιχειρηματικού κλάδου των βιοεπιστημών, όχι μόνο στο Ενωμένο Βασίλειο αλλά και παγκόσμια. Όλες οι μορφές χρηματοδότησης στη βιομηχανία των βιοεπιστημών επηρεάστηκαν απ’ αυτήν την κρίση. Από το επιστημονικό κεφάλαιο ως τις αρχικές δημόσιες προσφορές κατά την εισαγωγή τους στο χρηματιστήριο… Μέχρι το 2014 … η παγκόσμια κεφαλαιοποίηση της αγοράς της βιοτεχνολογίας είχε εκτιναχτεί πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Παρά την άνοδο της κεφαλαιοποίησης, ωστόσο, το 2014 αυτός ο κλάδος δεν παρήγαγε αναλογικά περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες, ούτε αναλογικά υψηλότερα έσοδα απ’ ότι 4 ή 5 χρόνια πριν.
Αυτό που θίγει εδώ ο Birch (και για το οποίο υπάρχει αρκετή βιβλιογραφία διεθνώς) είναι ότι η βιομηχανία της γενετικής μηχανικής σκοπεύει μεν να παράξει εμπορεύματα∙ όμως ταυτόχρονα, και εν μέρει σαν αντιστάθμιση πιθανών δυσκολιών σ’ αυτό (π.χ. αν έχουν απομείνει κάποιοι ενοχλητικοί έλεγχοι ασφάλειας και αποτελεσματικότητας…) είναι πεδίο χρηματοπιστωτικής κερδοφορίας: ροές μεγάλων ποσοτήτων χρήματος, του οποίου οι κάτοχοι ψάχνουν «ευκαιρίες», μέσω χρηματιστηρίων, παραγώγων, κλπ.
Πρόκειται για το σημείο που βιαστικά έθιξε ο Jim Thomas νωρίτερα. Θυμίζουμε: …Οι εταιρείες και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί βλέπουν νέες ευκαιρίες εδώ. Θέλουν να μετατρέψουν την βιοποικιλότητα σε νέες χρηματοπιστωτικές αγορές. Θεωρούν ότι μπορούν να δημιουργήσουν αγορές βιοποικιλότητας και πιστώσεις βιοποικιλότητας. Ακριβώς όπως έχουν αγορές διοξειδίου του άνθρακα και πιστώσεις άνθρακα…
Όχι μόνο αγορές και πιστώσεις «βιοποικιλότητας». Αλλά πιο εκτεταμένα χρηματιστηριακές αγορές και πιστώσεις «μορφών ζωής». Όπου στο «μορφές ζωής» περιλαμβάνονται ζωϊκές δραστηριότητες (όπως, για παράδειγμα, η απορρόφηση διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας απ’ τα φυτά αλλά και η συμπεριφορά διάφορων πρωτεϊνών…) ή ακόμα και πλήρεις οργανισμοί (π.χ. ιοί, μικρόβια, φυτά, ζώα).
Η διαδικασία μέσω της οποίας μπορούν να γίνουν χρηματιστηριακά προϊόντα, «token» ή οτιδήποτε παρόμοιο οι «μορφές ζωής», ξεκινάει απ’ την ιδιοκτησία πάνω σ’ αυτές και προχωράει στην ενοικίασή τους. «Ενοικίαση» των πατεντών κατά κύριο λόγο. Απ’ αυτή την άποψη η συνθετική βιολογία ως τέτοια είναι το τεχνολογικό και χρηματοπιστωτικό «σημείο έκρηξης» του εκχρηματισμού της ζωής. Πρώτον, επειδή παρακάμπτει οριστικά τους νομικούς και ηθικούς περιορισμούς στο πατεντάρισμα φυσικών μορφών ζωής (για παράδειγμα: φυσικών αλληλουχιών DNA) με την ιλιγγιώδη παραγωγή τεχνητών (αλληλουχιών) – εδώ η επιστράτευση της «τεχνητής νοημοσύνης» είναι καταλύτης επιτάχυνσης:
… «Τα χυτήρια» κομπάζει ένας μάνατζερ, «δημιουργούν οικονομίες κλίμακας στην βιολογική παραγωγή για πρώτη φορά». Χάρη σ’ αυτό το έντασης κεφαλαίου πρόγραμμα αυτοματοποίησης η Ginkgo υποστηρίζει ότι έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει 50.000 διαφορετικά γενετικά τροποποιημένα κύτταρα σε μια μέρα…4
Και δεύτερον επειδή η «αποθήκευση» συστατικών ζωής (αλληλουχιών DNA με υποθετική α ή β λειτουργία, πρωτεϊνών, κλπ σε ψηφιακή μορφή) γίνεται «περιουσιακό στοιχείο» και «εν δυνάμει» των εταιρειών, άσχετα με το σε ποιο βαθμό αυτά θα μετατραπούν τελικά σε εμπορεύματα.
Η ατομικίστικη σκέψη μπορεί να δυσκολεύεται να καταλάβει τι σημαίνει αυτό. Τι σημαίνει ιδιοκτησία και ενοικίαση βιολογικών παραγόντων για παράδειγμα; Η απάντηση είναι γνωστή και δεδομένη, αρκεί να ασχοληθεί κάποιος με τι συμβαίνει ήδη με τις καλλιεργήσιμες εκδοχές μεταλλαγμένων σπόρων: η εταιρεία είναι ο πραγματικός ιδιοκτήτης της καλλιέργειας και έμμεσα αλλά καθαρά της όποιας παραγωγής, απ’ την οποία «εισπράττει ενοίκιο» – δηλαδή γεωπροσόδους. Αν συμβεί οτιδήποτε και η παραγωγή δεν είναι αρκετή ή καταστραφεί (π.χ. από καιρικά φαινόμενα, ή από κακή ποιότητα του μεταλλαγμένου) ο καλλιεργητής είναι χρεωμένος στην εταιρεία∙ απ’ την οποία άλλωστε θα πάρει το βιολογικό υλικό για τον επόμενο γύρο καλλιέργειας.
Όταν, λοιπόν, εμφανίζονται στο κέντρο της καπιταλιστικής «θεσμικής» σκηνής μαζί οι big biotech, οι big tech και οι big finance δεν είναι επειδή στα συνέδρια του οηε ή οτιδήποτε παρόμοιου προσφέρουν καλής ποιότητας κόκα. Αλλά επειδή η ιδιοκτησία-επί-της-ζωής μπορεί να είναι όχι μόνο κυριολεκτική αλλά και μια ακόμα γεννήτρια του δόγματος «το χρήμα γεννάει χρήμα». Ενδεικτικά, με τα λόγια του Birch:
… Ακόμα κι αν οι βιοτεχνολογικές εταιρείες αναπτύσσουν προϊόντα που διατίθενται στην αγορά, όπως φάρμακα, το κέρδος τους δεν συνίσταται (κυρίως) στην παραγωγή αυτών των φαρμάκων – των οποίων η παραγωγή είναι σχετικά φτηνή απ’ την στιγμή που διαμορφωθεί η σύνθεσή τους – αλλά κυρίως στην ιδιοκτησία και στον έλεγχο περιουσιακών στοιχείων που ονομάζονται «πνευματική ιδιοκτησία», και στα οποία στηρίζονται αυτά τα φάρμακα. Η (χρηματιστηριακή) αξία της επιχείρησης προκύπτει κυρίως από την αποτίμηση τέτοιου είδους περιουσιακών στοιχείων.
Ένα περιουσιακό στοιχείο είναι ένας «πόρος» που δημιουργεί «μελλοντικά οφέλη» – είναι δηλαδή και κεφάλαιο (παραγωγικό) και περιουσία (κάτι εμπορεύσιμο το ίδιο). Κατά συνέπεια τα περιουσιακά στοιχεία τύπου πνευματική ιδιοκτησία αποτελούν ταυτόχρονα πόρο για την εν δυνάμει παραγωγή εμπορευμάτων και ροή εισοδήματος αντιπροσωπεύοντας μονοπώλια γνώσης που συγκεντρώνουν μονοπωλιακό ενοίκιο.
Προκύπτει λοιπόν πως ενώ η τεχνολογική υπαγωγή της ζωής στο κεφάλαιο σκοπεύει στην τροποποίησή της, στο να γίνει «προβλέψιμη και ελέγξιμη» σε κάθε της έκφανση, η χρηματοπιστωτική υπαγωγή της ζωής στο κεφάλαιο σκοπεύει στο να είναι μόνιμα νοικιασμένη. Να αποφέρει διαρκώς προσόδους, «εφ’ όρου ζωής», στον «πνευματικό» ιδιοκτήτη της.
Αυτό λέγεται μαζί δημιουργία νέων αγορών και εκμετάλλευσή τους (κατ’ εξοχήν καπιταλιστική διαδικασία!) και οικονομία χρέους (που ίσως παραπέμπει σε φεουδαλικές μορφές). Ξέρουμε βέβαια ότι κατά περιόδους, όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια δομική κρίση αξιοποίησης στον καπιταλισμό, εκδηλώνεται μια τέτοια «συνύπαρξη». Οι ραντιέρηδες (από τη λέξη rent) απ’ την σκοπιά του τυπικού, «ορθόδοξου» καπιταλισμού θεωρούνται παράσιτα∙ εν τούτοις εμφανίζονται ως «σωτήρες της κερδοφορίας» κάθε φορά που οι παραγωγικές επενδύσεις «δεν συμφέρουν» ή «δεν αποδίδουν».
Ξέρουμε επίσης ότι οι κάτοχοι των «νομισματικών» δισεκατομμυρίων και τρισεκατομμυρίων που έχουν δημιουργηθεί χρηματοπιστωτικά (από την «εκτύπωση χρήματος» εκ μέρους των κεντρικών τραπεζών ή/και τον χρηματιστηριακό τζόγο) τις τελευταίες δύο ή τρεις δεκαετίες, νούμερα με πάρα πολλά μηδενικά που ξεπερνούν πολλές φορές το παγκόσμιο αεπ (την καθαυτό παραγωγή εμπορευμάτων δηλαδή), χρήμα πληθωριστικό, ψάχνουν με λύσσα υλικές αξίες στις οποίες να βρουν αντιστοίχιση αυτά τα ποσά, για να τα διασώσουν ως «γενικό μέτρο των συναλλαγών». Ψάχνουν με λύσσα υλικές αξίες για να τις κάνουν ανταλλακτικές.
Φαίνεται πως η ζωή σαν τέτοια τους κάνει. Ειδικά στον βαθμό που μπορεί να κατασκευάζεται με την μορφή συνθετικού / τεχνητού DNA, RNA, πρωτεϊνων…
Ziggy Stardust
- Όπως καταλαβαίνετε ακόμα και αυτό ο όρος «κατασχέθηκε» τελικά απ’ το βιο-πληροφορικο-μιλιταριστικό σύμπλεγμα – και έγινε στρατιωτικός… ↩︎
- Από την επίσημη ιστοσελίδα του Πρωτοκόλλου της Καρθαγένης: https://bch.cbd.int/protocol ↩︎
- Περισσότερα στο cyborg 31, Ο οργανισμός είναι το προϊόν (συνθετική βιολογία και η δημιουργία του γονιδιακού ταιηλορισμού). ↩︎
- Ο.π. ↩︎