Μυθοποιημένος κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη ο αμερικάνος πρόεδρος Trump (από ‘δω και στο εξής: ψόφιο κουνάβι…) έχει εξασφαλίσει πως θα τραβάει την προσοχή τόσο περισσότερο όσο πιο έντονα δείχνει τα αχαμνά του∙ σαν (πυρηνικά ένοπλος) “Μπέος”. Κι έτσι κάτι που έγινε (και συνέχισε να εξελίσσεται) από την εκλογή του και μετά, στις αρχές Νοέμβρη του 2024, πέρασε αν όχι απαρατήρητο σίγουρα ασχολίαστο: η εκτόξευση της δολαριακής ισοτιμίας του bitcoin. Είχε / έχει σχέση η προεδρία του ψόφιου κουναβιού με τα λεγόμενα «κρυπτονομίσματα»; Γιατί μεγάλο μέρος των ιδιοκτητών εταιρειών της silicon valley δείχνουν να τον προσκυνούν; Τι σχέση έχουν αυτοί με τα «κρυπτονομίσματα»; Εν τέλει: είναι κάτι που (μπορεί να) αφορά τους κοινούς θνητούς;
Πριν δώσουμε την απάντηση χρειάζονται κάποιες βασικές διευκρινίσεις. Τα λεγόμενα «cryptocurrencies», με πιο γνωστό το bitcoin, δεν ήταν ποτέ «currencies» ή «coins»!!! Δεν ήταν ποτέ «χρήμα» και «νόμισμα / κέρμα»! Οι εικόνες που σκηνοθέτησαν / σκηνοθετούν την υποτιθέμενη χρηματική «υπόστασή» τους είναι παραπλανητικοί, και μάλιστα … στο τετράγωνο. Πρώτον επειδή διαβρώνουν την αντίληψη για το τι είναι το «χρήμα». Και δεύτερον επειδή παραμορφώνουν το τι είναι (και πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν) οι αλγόριθμοι, ενισχύοντας την μεταφυσική του ψηφιακού «σύμπαντος».
Σύμφωνα με μια τυπική εξήγηση τα «κρυπτονομίσματα είναι ψηφιακά στοιχεία που παράγονται με τη χρήση αλγορίθμων». Ένας τέτοιος ορισμός μοιάζει ασαφής εφόσον οτιδήποτε «ψηφιακό» δημιουργείται μέσω αλγορίθμου/ων. Υπάρχει ωστόσο μια γενική (κοινωνική) αδυναμία εννόησης του αμιγώς «ψηφιακού στοιχείου» αν δεν παίρνει μια κάποια αναγνωρίσιμη μορφή. Εικόνας, κειμένου, τρισδιάστατου αντικειμένου, κλπ. Πρέπει λοιπόν να πούμε ότι οι αλγόριθμοι δημιουργούν ένα «αριθμητικό / ψηφιακό στοιχείο» γενικά μη κατανοητό ως τέτοιο∙ το οποίο πρέπει να έχει κάποια μορφή για να εννοηθεί λίγο πολύ ψευδαισθησιακά. Αυτό είναι το σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα με την αποδοχή της «τεχνητής νοημοσύνης». Δεν υπάρχει καμία «νοημοσύνη» στην αλγοριθμική παραγωγή∙ όμως εφόσον αυτή εμφανίζεται με μορφές που θεωρούνται αποτέλεσμα νόησης δημιουργείται η ιδέα ότι η αλγοριθμική διάταξη είναι νοήμων-ως-τέτοια. Εμπειρικά η ίδια ακριβώς ψευδαίσθηση προέκυπτε σε όσους έβλεπαν τα όντως εντυπωσιακά υδροδυναμικά αυτόματα του Ήρωνα από την Αλεξάνδρεια, δυο αιώνες π.Χ.: έμοιαζαν ζωντανά, άρα κάτι «ζωντανό» τα κινούσε…
Το ότι, λοιπόν, στο αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης αλληλουχίας αλγοριθμικών πράξεων (που ονομάζεται blockchain1) δόθηκε η «μορφή νομίσματος» (στις σχετικές εικόνες: κέρματος) με το όνομα bitcoin, το «νόμισμα των bits», που θα ήθελε να μεταφράζεται ως «η παραγωγή χρήματος μέσω μιας σύνθετης ακολουθίας δυαδικών κινήσεων ηλεκτρονίων», αυτό μπορούμε να το θεωρήσουμε ευφυές μεν – εξαπάτηση δε. Όχι επειδή το «bitcoin» δεν έχει υλικότητα όπως θα περίμενε κάποιος από οποιαδήποτε μορφή χρήματος (εκτός εισαγωγικών). Έχει και παραέχει! Αλλά επειδή η συγκεκριμένη υλικότητα είναι απροσδιόριστη απ’ τον «κοινό χρήστη»∙ και ελέγξιμη με τρόπους που του διαφεύγουν. Όπως θα δούμε στη συνέχεια αυτή η απροσδιόριστη μεν ελέγξιμη δε (με πρωτοφανή τρόπο) υλικότητα των λεγόμενων «κρυπτονομισμάτων» θεωρείται (σίγουρα στις ηπα) η έξοδος από μια βαριά και δομική κρίση καπιταλιστικής ανταγωνιστικότητας. Ένα είδος «φυγής» όχι προς τα εμπρός, αλλά προς τα πάνω∙ προς την στρατόσφαιρα:
Το περασμένο Σάββατο (27 Ιουλίου 2024) ο υποψήφιος πρόεδρος Donald Trump μίλησε στη διάσκεψη BITCOIN 2024 στο Nashville του Tennessee εξηγώντας τις πολιτικές του για τα κρυπτονομίσματα και το bitcoin που πιθανόν να εφαρμοστούν ως μέρος της πολιτικής μιας μελλοντικής κυβέρνησης Trump. Μιλώντας με φόντο ένα πανό της τράπεζας Xapo, ενός ιδρύματος που φιλοδοξεί να γίνει η παγκόσμια γέφυρα ανάμεσα στο bitcoin, στο αμερικανικό δολάριο και στα stablecoins, η ομιλία Trump αποκάλυψε ένα πολιτικό όραμα που θα ενσωμάτωνε αυτά τα τρία προκειμένου να «επεκτείνει την κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου σε όλο τον κόσμο».
Η συζήτηση για το απειλούμενο δολάριο γίνεται εδώ και χρόνια, με το σύστημα των πετροδολαρίων να έχει τελειώσει και διάφορα διακρατικά ισχυρά μπλοκ να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις αντί του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος. Ωστόσο ο Trump – σύμφωνα με την πρόσφατη ομιλία του – φαίνεται διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει το bitcoin ως «χωματερή» για το ανεξέλεγκτο δημόσιο χρέος των ηπα, και να απελευθερώσει την επέκταση των ψηφιακών δολαριακών stablecoins στα οποία καταφεύγουν πολλές χώρες του παγκόσμιου νότου, καθώς οι δημοσιονομικές πολιτικές της περιόδου του covid συνεχίζουν να αποδεκατίζουν την αγοραστική δύναμη του συντριπτικά μεγαλύτερου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού.
Ο Trump υποσχέθηκε μεταξύ άλλων να «δημιουργήσει ένα πλαίσιο που θα επιτρέψει την ασφαλή, υπεύθυνη επέκταση των stablecoins … επιτρέποντάς μας να επεκτείνουμε την κυριαρχία του δολαρίου των ηπα σ’ όλο τον κόσμο». Στη συνέχεια υποστήριξε ότι ως αποτέλεσμα του μελλοντικού εναγκαλισμού της κυβέρνησής του με τα δολαριακά stablecoins «η Αμερική θα γίνει πλουσιότερη, ο κόσμος θα γίνει καλύτερος και θα υπάρξουν πολλά δισεκατομμύρια και δισεκατομμύρια άνθρωποι που θα εισαχθούν στην κρυπτο-οικονομία και θα διαφυλάξουν τις αποταμιεύσεις τους σε bitcoin». Η εξόρυξη bitcoin ήταν επίσης στο επίκεντρο της ομιλίας του, με τον Trump να ισχυρίζεται ότι «η Αμερική θα γίνει η αδιαμφισβήτητη δύναμη εξόρυξης bitcoin στον κόσμο». Αυτό θα εδραιώσει περαιτέρω κάτι άλλο που έθιξε ο Trump, το ότι «η κυβέρνηση των ηπα είναι μεταξύ των μεγαλύτερων κατόχων bitcoin»…
Αυτό έγραφαν μεταξύ άλλων οι Whitney Webb και ο Mark Goodwin στις 29 Ιουλίου του 20242. Αλλά το ψόφιο κουνάβι θεωρείται φαφλατάς, οπότε τα λεγόμενά του θα μπορούσαν να είναι επιεικώς αδιάφορα∙ ή να έχει παρεξηγήσει εντελώς τι είναι τα «κρυπτονομίσματα»: ένας 78χρονος δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί «ψηφιακός αυτόχθων»!!
μια σύντομη ιστορία χρήματος και αίματος
Ούτε θα μπορούσε να εξηγήσει κάτι! Θα πρέπει να γυρίσουμε 3 χρόνια πίσω για να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε πως αυτή η συγκεκριμένη (αλλά όχι απτή) και ελέγξιμη ψηφιακή υλικότητα που ψευδαισθησιακά μπορεί να θεωρηθεί ως «νόμισμα» και μπορεί να make-america-great-again3:
Πιθανότατα έχετε ακούσει για το πετροδολάριο. Μπορεί να μην ξέρετε τις λεπτομέρειες, αλλά έχετε ακούσει αυτόν τον όρο σε κάποια μάθημα ιστορίας. Με πολύ απλό τρόπο η λέξη «πετροδολάριο» είναι ένα αφηρημένο ουσιαστικό που δείχνει την πολιτική και στρατιωτική κυριαρχία του δολαρίου των ηπα ως το μόνο νόμισμα στην αγορά πετρελαίου. Δημιουργώντας το ως το αποκλειστικό μέσο συναλλαγών, είτε ως δολάριο είτε ως (αμερικανικά) κρατικά ομόλογα, οι ΗΠΑ μπορούσαν να «χαλαρώσουν ποσοτικά» την διαρκώς διευρυνόμενη νομισματική προσφορά τους [την διαρκή εκτύπωση δολαρίων…] σχετίζοντάς την άμεσα με την διαρκή ανάγκη για ένα ενεργειακό εμπόρευμα όπως το πετρέλαιο…
Τι σημαίνει αυτή η ιστορική «άμεση συσχέτιση» του αμερικανικού δολαρίου με την αγορά πετρελαίου; Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο τότε αμερικάνος πρόεδρος Nixon «τύπωνε διαρκώς δολάρια» για να χρηματοδοτήσει τον όλο και πιο άγριο πόλεμο που έκανε το κράτος του στο βιετνάμ. Είχε, όμως, ένα σοβαρό πρόβλημα. Το δολάριο ήταν «δεμένο» με σταθερή ισοτιμία με τον χρυσό (35 δολάρια ανά ουγκιά χρυσού) ήδη απ’ το τέλος του 2ου παγκόσμιου πολέμου και μετά∙ και, μ’ αυτήν την «κλειδωμένη» ισοτιμία του με τον χρυσό είχε επιβληθεί ως άγκυρα για όλα τα υπόλοιπα νομίσματα του πλανήτη των οποίων οι εκδότριες κεντρικές τράπεζες ΔΕΝ είχαν αποθέματα χρυσού (αφού τα είχαν παραχωρήσει προς φύλαξη στις ηπα…). Αυτό σήμαινε ότι για να τυπώνει όλο και περισσότερα δολάρια ο Nixon έπρεπε να αυξάνει ανάλογα τα αποθέματα αμερικανικού χρυσού – πράγμα που ήταν αδύνατον.
«Αποδέσμευσε» λοιπόν το δολάριο απ’ την ισοτιμία του με τον χρυσό∙ όμως έτσι αφενός θα παρήγαγε ένα πληθωρισμένο νόμισμα και αφετέρου θα χανόταν κάθε διεθνής εμπιστοσύνη στην ανταλλακτική αξία του αμερικανικού νομίσματος! Που σημαίνει ότι καμία κεντρική τράπεζα δεν θα κρατούσε αποθέματα σε (μεγάλες) ποσότητες δολαρίου.
Η λύση που βρέθηκε ήταν «μακιαβελική» αλλά συνεπής με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Η Ουάσιγκτον έπεισε το Ριάντ (που τότε ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου) να τιμολογείται ο «μαύρος χρυσός» αποκλειστικά σε δολάρια. Ακολούθησαν αναγκαστικά και οι υπόλοιποι παραγωγοί. Τι σήμαινε αυτό; Μιας και όλα τα κράτη αγόραζαν πετρέλαιο, θα έπρεπε να έχουν μεγάλα αποθέματα σε ποσότητες δολαρίου – για να το πληρώνουν! Συνεπώς το αμερικανικό δολάριο διατήρησε την διεθνή κυκλοφορία (και «ανταλλακτική αξία» του) κατ’ αρχήν ως το παγκόσμια μοναδικό μέτρο-της-τιμής ενός στρατηγικού καπιταλιστικού εμπορεύματος, όπως το πετρέλαιο. Αυτό ήταν το πετροδολάριο.
Από εκείνη την χρονική στιγμή (1971) και μετά τόσο το αμερικανικό δολάριο όσο και όλα τα υπόλοιπα νομίσματα στον πλανήτη (που εξακολούθησαν να μετρούν την ανταλλακτική αξία τους μέσω της ισοτιμίας τους με το δολάριο) ονομάστηκαν fiat currencies. Fiat σημαίνει κυριολεκτικά «όπως λένε»: η ανταλλακτική αξία του δολαρίου (και κάθε άλλου νομίσματος) πιστεύουμε πως είναι αυτή-που-μας-λένε. Εννοείται πως η απαγκίστρωση του δολαρίου απ’ την σταθερή σχέση του με τον χρυσό απελευθέρωσε την ελεύθερη εκτύπωσή του, πολλαπλασιάζοντας τον «όγκο» των δολαρίων που κυκλοφορούν παγκόσμια: από 636 δισεκατομμύρια τον Γενάρη του 1971 έφτασε στα 7,4 τρισεκατομμύρια προς το τέλος του 2007, λίγο πριν το ξέσπασμα της πιο πρόσφατης σοβαρής χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Ο Goodwin συνεχίζει στο ίδιο άρθρο:
… Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός άλλαξε πολλές φορές ρούχα, φόρεσε μπλε («δημοκρατικοί») και κόκκινα («συντηρητικοί») αλλά πάντα είχε τον ίδιο στόχο: να βγάζει όλο και περισσότερο χρήμα. Η δραστηριότητα στη Μέση Ανατολή, ξεκινώντας με την αποβίβαση των πεζοναυτών στη Βηρυτό το 1958, ήταν μια αρχική πράξη που αποδείχθηκε οδηγός…. Καταλαμβάνοντας άμεσα ή έμμεσα τα πλούσια σε πετρέλαιο κράτη της περιοχής οι ηπα επέβαλαν την διεθνή χρήση του δολαρίου σ’ όλες τις αγοραπωλησίες πετρελαίου και των παραγώγων του. Αυτό επέτρεψε στην ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα (FED) να επεκτείνει αργά αλλά σταθερά επί 50 χρόνια την «νομισματική προσφορά» δολαρίων, χωρίς να υπάρχει εμφανής απώλεια ζήτησης. Οι χώρες που είχαν ανάγκη το πετρέλαιο σ’ όλη την ευρασία αναγκάζονταν να αγοράσουν πρώτα δολάρια για να πληρώσουν τα πολύτιμα καύσιμα για την τροφοδοσία της βιομηχανικής τους ανάπτυξης. Μέχρι το 1990 ο «όγκος» των δολαρίων σε παγκόσμια κυκλοφορία είχε φτάσει τα 3 τρισεκατομμύρια. Τα επόμενα 30 χρόνια οι ηπα άπλωσαν τον έλεγχό τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο ιράκ, τη συρία, τον λίβανο, την σαουδική αραβία, την ιορδανία, ακόμα και στο αφγανιστάν. Ως το φθινόπωρο του 2021 αυτός ο «όγκος» είχε φτάσει τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια…
Ένας τόσο μεγάλος «όγκος» πετροδολαρίων σε κυκλοφορία (που «τροφοδοτεί» πολλές φορές πολλαπλάσιο όγκο συναλλαγών, εφόσον κάθε δολάριο χρησιμοποιείται πάμπολλες φορές αλλάζοντας χέρια) δεν θα μπορούσε να παραμένει μόνο στοκαρισμένος στα θησαυροφυλάκια των κεντρικών τραπεζών του πλανήτη. Εξ’ αρχής στα ‘70s βρέθηκε μια ακόμα χρήση: να επιστρέφουν εν μέρει στις ηπα ως δανεικά. Πράγματι, η fed μπορούσε να εκδίδει δολαριακά κρατικά ομόλογα ξέροντας ότι θα αγοραστούν εύκολα απ’ όλα τα κράτη που είχαν περίσσευμα δολαρίων, εξασφαλίζοντας έτσι στην Ουάσιγκτον μια σταθερή ροή δανείων (και δανειστών). Αλλά κατ’ αυτόν τον τρόπο γινόταν ένας αναδιπλασιασμός της «αξίας» αυτού του νομίσματος διεθνούς χρήσης: υπήρχε ταυτόχρονα ως «ρευστό» (στις ηπα ή αλλού) και ως «κρατικά ομόλογα». Εν τω μεταξύ το εξωτερικό χρέος των ηπα (το ποσό, δηλαδή, που είχε δανειστεί από τρίτους) εκτοξευόταν ταυτόχρονα: στις αρχές του 2025 (πριν αναλάβει το γκουβέρνο το ψόφιο κουνάβι) ήταν στα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια∙ ένα μάλλον τρομακτικό νούμερο, με διαρκή αυξητική τάση, που θα μπορούσε να θεωρείται «βιώσιμο» (ότι δηλαδή θα αποπληρωθεί) μόνο με διαρκή επέκταση της εκτύπωσης και ανακύκλωση των πετροδολαρίων. ( Ήδη, το 2024, μόνο οι τόκοι που έπρεπε να πληρώνονται γι’ αυτό το χρέος ήταν πάνω από 1 τρισεκατομμύριο…)
Το χρήμα με την μορφή των νομισμάτων-όπως-τα-ξέρουμε (και όλων όσων «κτίζονται» πάνω σ’ αυτά τα νομίσματα-όπως-τα-ξέρουμε: ομόλογα, μετοχές, χρηματιστηριακά «παράγωγα», κλπ) είναι μια σύμβαση. Η σύμβαση υπονοεί ότι τα νομίσματα-όπως-τα-ξέρουμε έχουν αντιστοίχιση, «κάλυψη», με πραγματικές αξίες∙ με υλικά πράγματα που είναι πλατιά αποδεκτό πως συνιστούν πλούτο. Το χρυσάφι ήταν επί αιώνες (και παραμένει…) ένα τέτοιο «πράγμα». Το πετρέλαιο το διαδέχτηκε ως πραγματική αξία (χρήσης εν τέλει) που «καλύπτει» τα εκδιδόμενα δολάρια, απ’ την δεκαετία του ’70 και μετά.
Δύσκολο να το χωνέψει κάποιος αυτό αφού συνήθως δίνεται στα (χαρτο)νομίσματα-όπως-τα-ξέρουμε μια μεταφυσική «αξία», χωρίς συσχέτιση με κάποια πραγματική. Όμως αρκεί να υπάρξει μια κρίση εμπιστοσύνης σ’ αυτήν την «αξία» για να αρχίσει η κατάρρευση της σύμβασης. Αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε νόμισμα-όπως-τα-ξέρουμε αν είναι πληθωριστικό∙ και έχει πολύ σοβαρές συνέπειες, όχι αφηρημένα «οικονομικές» αλλά (και) κοινωνικές.
Μπορεί να συμβεί παντού αυτή η κρίση εμπιστοσύνης. Αν όμως συμβεί στο αμερικανικό δολάριο;
Η απόσυρση της εμπιστοσύνης∙ και ο από μηχανής θεός;
Σε ότι αφορά την διεθνή κυκλοφορία του αμερικανικού δολαρίου η εμπιστοσύνη άρχισε να κλονίζεται ήδη απ’ το ξέσπασμα της πιο πρόσφατης χρηματοπιστωτικής κρίσης, το 2008 – 2009. Ήταν ύστερα η εμφάνιση ενός σοβαρού παραγωγικά / καπιταλιστικά ανταγωνιστή, του κινέζικου κράτους / κεφάλαιου, που «εκτοξεύτηκε» κυριολεκτικά την δεκαετία του ακολούθησε αυτήν την κρίση, επιταχύνοντας αυτόν τον κλονισμό. Εν τέλει ο οικονομικού τύπου πόλεμος εναντίον ανταγωνιστών που στην περίπτωση της Μόσχας το 2022 έγινε καθαρή «οπλοποίηση» των θεσμών που υποστήριζαν την διεθνή κυκλοφορία του δολαρίου (: swift) αλλά και η κατάσχεση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων (μεταξύ των οποίων και αμερικανικά ομόλογα) του καθόλου αμελητέου ύψους των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων έδωσε την χαριστική βολή: ποιος μπορεί να κοιμάται ήσυχος στο δολαριακό σύμπαν όταν κινδυνεύει από οποιοδήποτε κακό ξύπνημα του «αφεντικού» αυτού του νομίσματος;
Με δυο λόγια η εμπιστοσύνη στη δολαριακή πολιτικοοικονομική ηγεμονία υπέκυψε κάτω απ’ την κατάχρηση της εξουσίας που απέκτησαν απ’ τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και μετά η fed και οι αμερικανικές κυβερνήσεις. Η οργανωμένη αντίδραση πολλών κρατών, είτε ως brics+ είτε στο μεταξύ τους διμερές εμπόριο απλά επισφραγίζει αυτήν την εξέλιξη. Επιπλέον το μοντέλο της αποκλειστικότητας στη χρήση του πετροδόλαρου εγκαταλείφθηκε από έναν βασικό εταίρο του, την σαουδαραβική χούντα, που πουλάει πετρέλαιο στο Πεκίνο (τον μεγαλύτερο πελάτη του;) τιμολογημένο όχι σε δολάρια αλλά σε γουάν. Αν προσθέσουμε σ’ αυτά την μεσοπρόθεσμη μείωση της κατανάλωσης υδρογονανθράκων λόγω της αλλαγής της τεχνολογίας κίνησης στα μικρά και μεσαία κυβικά (ι.χ., λεωφορεία, φορτηγά), τότε είναι φυσιολογικό το γεγονός ότι στις ηπα ανησυχούν για την μοίρα ενός κρίσιμου νομισματικού όπλου, του δολαρίου, με σπασμένη την «αξιακή» άγκυρά του στο πετρέλαιο.
Τι θα μπορούσαν να κάνουν στην Ουάσιγκτον για να συγκρατήσουν ή και για να επεκτείνουν αυτήν την τόσο κρίσιμη, τόσο στρατηγικής σημασίας διεθνή ηγεμονία του δολαρίου; Να ξανααγκυρώσουν το δολάριο στο χρυσό, να αναστήσουν τον «κανόνα του χρυσού»; Αδύνατο: θα έπρεπε να συσσωρεύονται στις αποθήκες της fed ράβδοι χρυσού με ρυθμό πολύ μεγαλύτερο απ’ το 1,5% έως 2% που είναι η μέση ετήσια αύξηση της εξόρυξής του. Χωρίς μια τέτοια διαρκή συσσώρευση, θα ήταν αδύνατη η διαρκής «εκτύπωση» νέων ποσοτήτων αξιακά έγκυρων δολαρίων. Να βρουν ένα καινούργιο στρατηγικής σημασίας εμπόρευμα και να επιβάλλουν την τιμολόγησή του σε δολάρια, όπως έγινε με το πετρέλαιο; Δύσκολο πια, πολύ δύσκολο.
Ή μήπως να κατασκευάσουν ένα τέτοιο «στρατηγικής σημασίας εμπόρευμα» εκ του μηδενός, με πρώτη ύλη απλά, φτηνά ηλεκτρόνια; Και μάλιστα ένα «στρατηγικής σημασίας εμπόρευμα» του οποίου η κυριότητα, η ιδιοκτησία, θα είναι κατά κύριο λόγο αμερικανική;
bitcoin (‘n’ friends)
Το bitcoin πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη Οκτώβρη του 2008 σε ένα κείμενο που κυκλοφόρησε ηλεκτρονικά σε μια κρυπτογραφημένη λίστα με την υπογραφή Satoshi Nakamoto, ως πρόταση για ηλεκτρονικές-πληρωμές-χωρίς-μεσάζοντες. Δεν ήταν ακριβώς «κεραυνός εν αιθρία»: διάφορες προσπάθειες για κάτι αντίστοιχο είχαν προηγηθεί την προηγούμενη δεκαετία κυρίως μεταξύ ειδικών του «ψηφιακού χρήματος» και της ψηφιακής κρυπτογραφίας. (Ειδικών που, ας το πούμε εδώ, ειδικά σε ότι αφορά την ψηφιακή κρυπτογραφία, είχαν άμεση σχέση με μυστικές υπηρεσίες). Στην εισαγωγική περίληψη του 9σέλιδου κειμένου ο εισηγητής με το ιαπωνικό όνομα έγραφε:
Μια απλή peer-to-peer εκδοχή του ηλεκτρονικού χρήματος θα μπορούσε να επιτρέψει να στέλνονται οι online πληρωμές κατευθείαν απ’ τον έναν στον άλλο χωρίς την μεσολάβηση ενός χρηματοπιστωτικού οργανισμού. Οι ψηφιακές υπογραφές θα προσέφεραν μέρος της λύσης, αλλά τα κύρια οφέλη θα χαθούν εάν χρειάζεται ένας αξιόπιστος τρίτος παράγοντας για να εμποδίσει τις διπλές πληρωμές. Το δίκτυο [σ.σ.: που προτείνω] καταγράφει χρονικά τις μεταβιβάσεις κρυπτογραφώντας τες με την επισύναψη σ’ αυτές μιας συμβολοσειράς (hashing) σε μια εξελισσόμενη αλυσίδα επαλήθευσης proof-of-work, διαμορφώνοντας έτσι μια εγγραφή που δεν μπορεί να αλλάξει παρά μόνο ξανακάνοντας την δουλειά της επαλήθευσης proof-of-work. Μια τέτοια μακριά αλυσίδα δεν εξυπηρετεί μόνο σαν απόδειξη εγκυρότητας της αλληλουχίας των πράξεων που έχουν γίνει, αλλά και ως απόδειξη ότι προέρχεται από την μεγαλύτερη επεξεργαστική ισχύ. Εφόσον η πλειονότητα της επεξεργαστικής ισχύος ελέγχεται από διασυνδέσεις που δεν συνεργάζονται για να επιτεθούν στο δίκτυο, αυτές θα παράξουν την μεγαλύτερη αλυσίδα και θα κρατήσουν μακριά τις επιθέσεις. Το δίκτυο το ίδιο απαιτεί ελάχιστη δομή. Τα μηνύματα μεταδίδονται στη βάση της μέγιστης προσπάθειας, και οι διασυνδέσεις μπορούν να διακόψουν την επαφή τους με το δίκτυο και να επιστρέψουν κατά βούληση, αποδεχόμενες την μακρύτερη αλυσίδα proof-of-work ως απόδειξη του τι συνέβη στην απουσία τους.
Για τους αμύητους στην ηλεκτρονική κρυπτογραφία και στα προβλήματα διακίνησης «ψηφιακού χρήματος» τα πιο πάνω θα φαίνονταν τότε (και φαίνονται ακόμα) ακατανόητα. Από πολιτική άποψη ωστόσο η πρόταση είχε την αξία της: μεταφορά χρημάτων (εντός ή εκτός εισαγωγικών) με ηλεκτρονικό τρόπο, χωρίς να παρεμβάλλεται κάποιος «τρίτος παράγοντας» επιβεβαίωσης-της-πληρωμής. Μια κεντρική τράπεζα δηλαδή. Με άλλα λόγια: πληρωμές (διακίνηση χρήματος) χωρίς ίχνη.
Ποιους είχε στο μυαλό του αυτός ο Satoshi Nakamoto ως ενδιαφερόμενους για ένα τέτοιο μέσο παράκαμψης των τραπεζών (εκτός, προφανώς, απ’ τους σχετικούς gigs, κι αυτούς για καθαρά τεχνολογικούς λόγους); Ο ίδιος ο Nakamoto, που συστήθηκε ως ένας 36χρονος ιάπωνας, παραμένει παντελώς άγνωστος έως μυστηριώδης. Ο New Yorker έγραφε δύο χρόνια μετά την πρόταση για το bitcoin, στις 3 Οκτώβρη του 2011, μεταξύ άλλων κι αυτά:
Ο Nakamoto… ισχυρίστηκε πως είχε περάσει περισσότερο από ένα χρόνο γράφοντας το λογισμικό, οδηγούμενος εν μέρει από το θυμό του για την πρόσφατη οικονομική κρίση. Ήθελε να δημιουργήσει ένα νόμισμα που να είναι ακλόνητο από απρόβλεπτες οικονομικές πολιτικές καθώς και από την απληστία των τραπεζιτών και των πολιτικών. Η εφεύρεση του Nakamoto ελεγχόταν εξ ολοκλήρου από λογισμικό, το οποίο θα «απελευθέρωνε» συνολικά 21 εκατομμύρια bitcoin, σχεδόν όλα μέσα στα επόμενα είκοσι χρόνια…
…Πριν το ντεμπούτο του bitcoin δεν υπήρχε κανένα αρχείο κωδικοποίησης με αυτό το όνομα. Ο Nakamoto χρησιμοποίησε μια διεύθυνση email και έναν ιστότοπο που δεν ήταν ανιχνεύσιμα. Το 2009 και το 2010 έγραψε εκατοντάδες δημοσιεύσεις σε άψογα αγγλικά, και παρόλο που κάλεσε άλλους προγραμματιστές να τον βοηθήσουν να βελτιώσει τον κώδικα αλληλογραφώντας μαζί τους, δεν αποκάλυψε ποτέ κάποια προσωπική λεπτομέρεια. Στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 2011, έστειλε ένα σημείωμα σ’ έναν προγραμματιστή λέγοντας ότι «είχε προχωρήσει σε άλλα πράγματα». Έκτοτε δεν ξανακούστηκε….
Φάνηκε ωστόσο ότι ο Nakamoto είχε πολιτικό κίνητρο… Είχε εισάγει το bitcoin μόλις λίγους μήνες μετά την κατάρρευση του παγκόσμιου τραπεζικού τομέα και δημοσίευσε ένα δοκίμιο 500 λέξεων σχετικά με τα παραδοσιακά νομίσματα fiat [σ.σ.: όπως όλα τα νομίσματα μετά την απαγκίστρωση του δολαρίου απ’ τον χρυσό την δεκαετία του 1970]… «Το βασικό πρόβλημα με το συμβατικό νόμισμα είναι η εμπιστοσύνη που χρειάζεται για να λειτουργήσει» έγραφε. «Η κεντρική τράπεζα πρέπει να έχει την εμπιστοσύνη των πολιτών ότι δεν θα υποτιμήσει το νόμισμα, αλλά η ιστορία των fiat νομισμάτων είναι γεμάτη από προδοσίες αυτής της εμπιστοσύνης. Οι τράπεζες πρέπει να είναι έμπιστοι φύλακες των χρημάτων μας και να το μεταφέρουν ηλεκτρονικά, αλλά δανείζουν σε κύματα χρηματοπιστωτικών φουσκών κρατώντας ελάχιστα ως κάλυψη».
Ο «Nakamoto» πρότεινε γραπτά το bitcoin στις 31 Οκτώβρη του 2008. Η χρεωκοπία της Lehman Brothers (που θεωρείται η «επίσημη» εκκίνηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης 2008 – 2009) έγινε μόλις ενάμισυ μήνα πριν, στις 15 Σεπτέμβρη του 2008. Αν ο «Nakamoto» είναι υπαρκτό πρόσωπο, που κατά δήλωσή του δούλευε πάνω στον κώδικα επί ένα τουλάχιστον χρόνο (δηλαδή, χοντρικά, απ’ τον Οκτώβρη του 2007 κι ύστερα,) και μπόρεσε να προβλέψει τόσο έγκαιρα την επερχόμενη χρηματοπιστωτική κρίση, τότε α) είναι προφήτης, και β) είναι άριστος γνώστης της οικονομικής θεωρίας και της θεωρίας του χρήματος.
Δεν μας φαίνεται ιδιαίτερα πειστικό. Διάφοροι (σχετικοί με το bitcoin) αμφιβάλλουν επίσης σοβαρά αν πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο ή για το ψευδώνυμο κάποιου μηχανισμού – δεν έχουν εντελώς άδικο.
Εν τέλει ο «Nakamoto» δεν έφτιαξε «νόμισμα» όπως υποστήριζε. Έφτιαξε κάτι άλλο: «ψηφιακό περιουσιακό στοιχείο».
Μιλώντας γενικά το χρήμα (το νόμισμα) είναι μέτρο της ανταλλακτικής αξίας∙ άρα έχει άμεση σχέση με την τιμή οποιουδήποτε εμπορεύματος. Αυτός είναι ο λόγος που ανέκαθεν κάποια «εκδίδουσα αρχή» (είτε το παλάτι είτε η κεντρική τράπεζα) όφειλε να εγγυάται την (έστω σχετική) σταθερότητα του χρήματος. Όταν, για παράδειγμα, δεν υπήρχαν χαρτονομίσματα (δεν υπήρχε η τυπογραφική τεχνολογία καν και καν) και το χρήμα είχε την μορφή κερμάτων που «έκοβε» ο βασιλιάς συνήθως με την φάτσα του στη μια όψη τους, αυτά τα κέρματα έπρεπε να περιέχουν μια ορισμένη ποσότητα χρυσού (τα πιο «μεγάλης αξίας»), ασημιού (τα «μεσαίας αξίας») ή και χαλκού (τα μικρής αξίας) – και την ύπαρξη αυτής της ορισμένης ποσότητας πολύτιμου μετάλλου μέσα στο κράμα των κερμάτων την εγγυόταν, ακριβώς, ο «εκδότης» τους. Το παλάτι. Προφανώς ήταν (και είναι) η εμπιστοσύνη του πληθυσμού προς αυτήν την «εκδίδουσα αρχή» (ότι δεν «κλέβει», ότι το χρήμα δεν είναι «κάλπικο») που έχει μεγάλη σημασία για την ομαλότητα των τιμών και, άρα, της οικονομικής ζωής, είτε στην καθημερινότητα των υπηκόων είτε μεταξύ των επιχειρηματιών. Αν κάποιο νόμισμα «αλλάζει» την σχέση του με τα εμπορεύματα (αυτό που χτες έκανε 5 «κομμάτια χρήματος» σήμερα κάνει 7 ή 3 και αύριο 10 ή 1) τότε θα προκύψει χάος. Ακόμα χειρότερα αν τέτοιες αλλαγές είναι μεγάλες και ξαφνικές.
Στην πορεία του το bitcoin είχε τόσες και τέτοιες μεταπτώσεις (στην «ισοτιμία» του με το δολάριο) ώστε αποδείχθηκε εντελώς ακατάλληλο ως νόμισμα! Απ’ αυτήν την άποψη λοιπόν ο Nakamoto δεν ήταν σπουδαίος γνώστης της θεωρίας του χρήματος. Ή μπορεί να ήταν καλός (και κυρίως: ευφάνταστος) γνώστης της θεραπείας που θα χρειαζόταν το δολάριο στον οξυνόμενο ενδοκαπιταλιστικό ανταγωνισμό.
Ποιος όμως θα μπορούσε να ενδιαφέρεται, ειδικά τα πρώτα χρόνια, για ένα «μέσο πληρωμής» που θα παρακάμπτει τις τράπεζες και τον έλεγχό τους; Η απάντηση προέκυψε στην πράξη: το οργανωμένο έγκλημα. Απ’ την στιγμή που δημιουργήθηκαν ανταλλακτήρια των bitcoins (μετατροπή τους σε δολάρια και το αντίστροφο) ήταν ένας εξαιρετικός τρόπος διακίνησης των μεγάλων κερδών διάφορων μαφιών και συναλλαγών μεταξύ τους, μακριά απ’ τα αδιάκριτα μάτια (ή την ακριβή δωροδοκία) των τραπεζιτών του πρώτου καπιταλιστικού κόσμου.
Αν το πρώτο πλεονέκτημα του bitcoin για την χρήση του ως «χρήματος» ήταν η μη ελέγξιμη διακίνησή του, το δεύτερο ήταν πως έχοντας έναν τελικό αυστηρά προσδιορισμένο αριθμό, ένα όριο στην «έκδοσή» του, δεν θα κινδύνευε ποτέ απ’ την «νομισματική επέκταση» που είναι ο συνηθισμένος πειρασμός των κεντρικών τραπεζών – άρα και την υποτίμηση.
Βιαστική η ιδέα γι’ αυτό το δεύτερο πλεονέκτημα. Δεν είναι μόνο η «αύξηση της ποσότητας του χρήματος» που επηρεάζει την, ας την πούμε έτσι, «ανταλλακτική αξία» του. Εφόσον η πολιτική ιδέα για το bitcoin ήταν αποκλειστικά το δίπολο (οριακή) προσφορά / (ελεύθερη) ζήτηση, η «ανταλλακτική αξία» του (ή ειπωμένο πιο σωστά: η ισοτιμία / μέτρο αυτής της «ανταλλακτικής αξίας» σε σχέση με ένα fiat νόμισμα, ας πούμε το δολάριο) θα μπορούσε να επηρεαστεί απ’ τις αυξομειώσεις της ζήτησης. Ή, ακόμα, από «χακαρίσματα» στο δίκτυό του (πράγμα που έχει συμβεί…)
Μακροπρόθεσμα, και με την κατάλληλη μυθοποίηση (άρα την τεχνητή αύξηση της ζήτησης) το bitcoin «ανεβαίνει» ως τώρα. Το πρώτο bitcoin, που «εξορύχτηκε» απ’ τον ίδιο τον μυστηριώδη «Nakamoto» στις 3 Γενάρη 2009, αντιστοιχούσε σε 1 σεντ, το 1/100 του δολαρίου… Στις 20 Ιουλίου του 2024 (η ημερομηνία τυχαία), 66.693 δολάρια αντιστοιχούσαν σε 1 bitcoin. Στις 9 Νοέμβρη (λίγες ημέρες μετά τις αμερικανικές εκλογές και αφού επιβεβαιώθηκε η νίκη του ψόφιου κουναβιού) 76.413 δολάρια αντιστοιχούσαν σε 1 bitcoin. Και στις 19 Γενάρη 2025 105.168 δολάρια αντιστοιχούσαν σε 1 bitcoin.
Αλλά αυτή είναι η μακροπρόθεσμη εξέλιξη. Σε μικρότερα χρονικά διαστήματα έχουν συμβεί σεισμικές μεταπτώσεις. Για παράδειγμα τον Νοέμβρη του 2020 13.000 δολάρια αντιστοιχούσαν σε 1 bitcoin. Μετά από 4 μήνες, τον Μάρτη του 2021, η αντιστοιχία ήταν 60.000 δολάρια προς 1. Τρεις μήνες μετά είχε κυλίσει προς τα κάτω: 33.000 δολάρια προς 1 bitcoin. Έχουν εκδηλωθεί και εντυπωσιακές μεταπτώσεις μέσα σε ώρες. Η κορυφαία εκδηλώθηκε στις 19 Ιούλη του 2023. Στις 4.36 το πρωί η αντιστοιχία ήταν 301.800 δολάρια προς 1 bitcoin. Δέκα ώρες αργότερα, στις 2.46 το μεσημέρι, είχε πέσει στα 29.807 προς 1, λιγότερο απ’ το 10% της πρωϊνής ισοτιμίας.
Το bitcoin μπορεί να αποδείχθηκε ακατάλληλο για τις συναλλαγές-του-κοσμάκη. Έχοντας όμως ένα προδιαγεγραμμένο ηλεκτρονικά όριο στην ποσότητά του (21 εκατομμύρια κομμάτια maximum) θα μπορούσε να είναι εξαιρετικό ως asset, ως «αποθήκευση αξίας» – υπό την βασική προϋπόθεση ότι θα υπάρχει ισχυρή ζήτηση γι’ αυτό! Αν, για παράδειγμα, η δολαριακή «ισοτιμία» του ανέβαινε σταθερά (και πάντως δεν έπεφτε) θα μπορούσε να γίνει το asset, το αποδεκτό και αναγνωρισμένο «περιουσιακό στοιχείο» που πάνω του θα αγκυρωνόταν το ήδη (και αύριο ακόμα περισσότερο) πληθωρισμένο δολάριο.
Για να γίνει το bitcoin «σημαντικό περιουσιακό στοιχείο» (αντί για «νόμισμα») με ανοδική «τιμή» θα χρειαζόταν η κατασκευή μιας μόνιμα ισχυρής ζήτησης. Για να γίνει το bitcoin ως «σημαντικό περιουσιακό στοιχείο» αποθεματικό που πάνω του θα στηρίζεται η διατήρηση και η επέκταση της πλανητικής ηγεμονίας του δολαρίου μέσω της διαρκούς ζήτησης γι’ αυτό, θα πρέπει το ίδιο το «σημαντικό περιουσιακό στοιχείο», το bitcoin, να έχει ισχυρή ζήτηση! Έτσι είναι φτιαγμένο: να εξαρτιέται απ’ την ζήτηση!!!
«Να αυξηθεί η ζήτηση για το ένα ώστε να διατηρηθεί ή και να αυξηθεί η ζήτηση για το άλλο»… Πως λέγεται αυτό; Τετραγωνισμός του κύκλου με κανόνα και διαβήτη;
Εάν έχεις τυπώσει τρισεκατομμύρια δολάρια που είναι σε κυκλοφορία (και θέλεις να τυπώσεις και άλλα), το να έχεις ένα ρεκόρ του είδους ότι 200.000 δολάρια ή 300.000 δολάρια ή 500.000 δολάρια αντιστοιχούν σε 1 bitcoin κάνει το δολάριό σου να μοιάζει ερματισμένο – με δεδομένο ότι το bitcoin είναι άμορφο, δεν έχει βάρος ή όγκο, αλλά ως «ψηφιακή οντότητα» μοιάζει πειστικό. Εμπνέει εμπιστοσύνη. Αρκεί, φυσικά, να κατέχεις πολλά, πάρα πολλά bitcoin∙ και να βρεις έναν τρόπο που (να αναγκάσεις) να τα αναζητούν και άλλοι (άλλα κράτη) ενώ ο αριθμός τους είναι περιορισμένος.
Γίνεται;
stablecoins
Αυτή η ιδέα, ότι το δολάριο θα κρατήσει (και ακόμα καλύτερα: θα επεκτείνει) την παγκόσμια ηγεμονία του ως διεθνές μέτρο της ανταλλακτικής αξίας «αγκυρωμένο» όχι στον χρυσό, όχι στο πετρέλαιο ή κάποιο άλλο στρατηγικής (για την 4η βιομηχανική επανάσταση) εμπόρευμα, αλλά σε μια τεχνητή, ψηφιακή κατασκευή της οποίας το βασικότερο προσόν από την άποψη της πολιτικής οικονομίας είναι ο αυστηρά περιορισμένος «όγκος» της, μπορεί να θεωρηθεί τολμηρή ή φετιχιστική – ανάλογα με την οπτική γωνία του καθενός. Ήταν και είναι ατελής ωστόσο για τις πρακτικές ανάγκες οποιουδήποτε (γεωπολιτικού, οικονομικού) ηγεμόνα: το bitcoin ως τέτοιο, ως «περιουσιακό στοιχείο» δεν προσφέρεται για πληρωμές τρεχουσών συναλλαγών, όπως δεν θα έκαναν γι’ αυτή τη δουλειά τα τετραγωνικά μέτρα μιας μεγάλης ακίνητης περιουσίας, ας πούμε ενός τεράστιου παλατιού. Κυρίως όμως: οποιοσδήποτε συνήγορος της νομισματικής επέκτασης δεν θα ένοιωθε καθόλου άνετα στον σφικτό κουστούμι του αυστηρά περιορισμένου «όγκου» των bitcoin.
Ενώ, λοιπόν, το δολάριο (για να διασωθεί) θα πρέπει να «αγκυρωθεί» σε μια τέτοια ψηφιακή οντότητα, θα χρειαζόταν και κάτι ενδιάμεσο, κάποιου είδους «γέφυρα» ανάμεσα στο δολάριο και τα bitcoins, που αφενός να «μοιάζει» με τα δεύτερα, αφετέρου όμως να έχει την ευελιξία χρήσης του δολαρίου∙ και, κυρίως, να παρακολουθεί την αυξανόμενη «εκτύπωση» του δεύτερου.
Αυτό το κάτι ενδιάμεσο εφευρέθηκε. Και λέγεται stablecoins !! Τα stablecoins είναι κι αυτό «ψηφιακή κατασκευή» – αλλά, απ’ την άλλη, έχει σταθερή ισοτιμία με το δολάριο: 1 προς 1 !!! Δημιουργώντας μια σπαζοκεφαλιά στα βασικά της θεωρίας του χρήματος, τα stablecoins έχουν ως «αποθεματικό» αμερικανικά δολάρια∙ τα οποία (αμερικανικά δολάρια) θα έχουν ως «αποθεματικό» bitcoins! Ή έχουν ως «αποθεματικό» άλλα stablecoins! Ή έχουν ως «αποθεματικό» έναν ψηφιακό (αλγοριθμικό) μηχανισμό!… Σε κάθε περίπτωση: σε αντίθεση με το bitcoin τα stablecoins ΔΕΝ έχουν αυστηρά περιορισμένο «όγκο» διαθέσιμο για την όποια χρήση. Ο αριθμός τους μπορεί να μειώνεται – ή να αυξάνεται…
Με την μεγαλύτερη φυσικότητα του κόσμου να μια εξήγηση για τα stablecoins:
Τα stablecoins είναι μια κατηγορία κρυπτονομισμάτων σχεδιασμένη να διατηρεί σταθερή αξία, σε αντίθεση με την υψηλή μεταβλητότητα που χαρακτηρίζει άλλα ψηφιακά νομίσματα, όπως το Bitcoin. Για παράδειγμα, παρακολουθώντας την τιμή του bitcoin «ζωντανά» είναι εύκολο να δει κανείς τις έντονες διακυμάνσεις, ενώ τα stablecoins προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα.
Τα stablecoins επιτυγχάνουν τη σταθερότητά τους μέσω διαφόρων μηχανισμών. Τα πιο συνηθισμένα είναι αυτά που υποστηρίζονται από αποθεματικά σε παραδοσιακά νομίσματα (fiat-backed), όπως το USD Coin (USDC) και το Tether (USDT), τα οποία διατηρούν ισοτιμία 1:1 με το δολάριο. Άλλες κατηγορίες περιλαμβάνουν τα crypto-backed stablecoins, τα οποία εξασφαλίζονται από άλλα κρυπτονομίσματα, και τα algorithmic stablecoins, που χρησιμοποιούν έξυπνα συμβόλαια για την εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης.
Αυτή η σταθερότητα τα καθιστά ιδανικά για διάφορες εφαρμογές, όπως γρήγορες και φθηνές συναλλαγές, προστασία από τον πληθωρισμό και αποθήκευση αξίας. Ωστόσο, η λειτουργία τους εξαρτάται από την εμπιστοσύνη στο σύστημα διαχείρισης αποθεμάτων και στους μηχανισμούς που τα υποστηρίζουν, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη διαφάνεια και τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς.
Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος: Γιατί όλα αυτά; Δεν θα ήταν πιο απλό και λειτουργικό να αρχίσει η αμερικανική κεντρική τράπεζα (fed) να εκδίδει ψηφιακό δολάριο; Εδώ βρίσκεται η απάντηση / εξήγηση γι’ αυτόν τον φετιχισμό του bitcoin και των stablecoins: α) το «ψηφιακό δολάριο» ΔΕΝ θα έλυνε το πρόβλημα απαξίωσης του fiat δολαρίου∙ και β) η «έκδοση» του bitcoin και ακόμα εντονότερα η «έκδοση» των stablecoins είναι ιδιωτική !!! Τα δεύτερα, που μέσα απ’ την «σταθερότητά» τους προσφέρονται για συναλλαγές, «εκδίδονται» από εταιρείες∙ είναι, για να το πούμε σχηματικά, ιδιωτικό χρήμα !!!
Όλοι οι υποστηρικτές αυτής της digital-coins εκστρατείας, εμφανιζόμενοι ως σωτήρες της δολαριακής (πολιτικής / γεωπολιτικής / οικονομικής) ηγεμονίας είναι ορκισμένοι εχθροί των ψηφιακών νομισμάτων που εκδίδονται απ’ τις κεντρικές τράπεζες∙ και φανατικοί υπέρμαχοι του ότι αυτή η «δουλειά» ανήκει στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Πώς «πουλάνε» αυτή την άποψη; Με το επιχείρημα πως αν το «ψηφιακό χρήμα» εκδίδεται (και, άρα, η κυκλοφορία του ελέγχεται) από κεντρικές τράπεζες, τότε αυτές – δηλαδή το κράτος – θα φακελώνει τους υπηκόους μέσα απ’ τα data των ιδιωτικών συναλλαγών τους∙ πράγμα που φυσικά είναι αλήθεια. Δεν λένε το υπόλοιπο: ότι αυτό το φακέλωμα θα το κάνουν επιχειρήσεις όπως η blackrock, η palantir, η google, το X, και τα υπόλοιπα καπιταλιστικά μαστόδοντα της silicon valley!
Να πως περιγράφει αυτήν την πολιτική αλήθεια στα τέλη του 2023 (πριν τα crypto εμφανιστούν στη σκηνή ως ο σωτήρας-του-δολαρίου) ο Peter Howson, ερευνητής τεχνολογικών ζητημάτων και αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ανάπτυξης στο εξειδικευμένο αγγλικό πανεπιστήμιο της Northumbria, ο οποίος αρχικά υποστήριξε τα κρυπτονομίσματα θεωρώντας ότι θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση της φτώχιας – μέχρι που μελέτησε καλύτερα την δομή και την λειτουργία τους… Μέσα απ’ την προσεκτική ανάλυση της διαδικασίας ο Howson θεωρεί πια συνολικά την «κρυπτογραφημένη οικονομία» όχι απλά «φούσκα» αλλά μηχανισμό καταστροφής, ντοπαρισμένο καπιταλισμό («capitalism on steroids») – άποψη που παρουσιάζει στο βιβλίο του Let them eat crypto: The blockchain scam that’s ruining the world (εκδ. Pluto, 2023):
Η ιστορία πίσω απ’ την δημιουργία του bitcoin είναι εντυπωσιακή… Αυτός ή αυτοί που το δημιούργησαν συγκέντρωσαν διάφορες τεχνολογικές καινοτομίες που υπήρχαν επί δεκαετίες. … Πρόκειται για υπερτεχνολόγους οπαδούς του Hayek. Πιστεύουν φανατικά στις απόψεις του οικονομολόγου Friedrich Hayek που υποστήριζε πως οποιαδήποτε παρέμβαση στη λειτουργία των ελεύθερων αγορών αποσταθεροποιεί εκείνο που χαρακτήριζε ως «αυθόρμητη τάξη», ένα αυτορρυθμιζόμενο σύστημα που προκύπτει ως αποτέλεσμα των εθελοντικών πράξεων των ιδιωτών. Θεωρούν ότι οποιαδήποτε πολιτική, οποιαδήποτε κυβέρνηση πιο συγκεκριμένα, πρέπει να μένει μακριά από αυτήν την όμορφη ουτοπία της ελεύθερης αγοράς που θα προκύψει από ένα σύστημα δημιουργίας και διακίνησης χρήματος που θα είναι κρυπτογραφικά ασφαλές μέσω software.
…Οι οπαδοί των κρυπτονομισμάτων προωθούν την ιδέα ότι η ψηφιοποίηση και η κρυπτογράφηση είναι η μορφοποίηση της αυθεντικής εμπιστοσύνης – σε μια εποχή κρίσης και έλλειψης εμπιστοσύνης στους υπάρχοντες θεσμούς. Δεν τους ενδιαφέρει ο έλεγχος αυτών των θεσμών. Τους ενδιαφέρει η αντικατάστασή τους από κώδικες, των οποίων κύριοι θα είναι φυσικά αυτοί.
…Υπάρχει κάτι που αναφέρω στο βιβλίο μου – ίσως όχι με την βαρύτητα που θα έπρεπε – που είναι δημοφιλές μεταξύ των υποστηρικτών των κρυπτονομισμάτων, και λέγεται «το Κάστρο του Bitcoin». Η ιδέα ότι είναι ότι μέσα στις στάχτες της επερχόμενης κοινωνικής κατάρρευσης εκείνοι που υιοθέτησαν έγκαιρα τα crypto project θα ζουν σε κάστρα bitcoin, και οι υπόλοιποι θα είναι αιώνια «no-coiners», σκλάβοι ή κάτι παρόμοιο.
…Αυτή η κουλτούρα έχει ένα ευαγγέλιο. Πρόκειται για το βιβλίο του William Rees-Mogg (εκδ. 1997) με τίτλο Το Κυρίαρχο Άτομο: Πως να Επιζήσεις και να Ευημερήσεις στη Διάρκεια της Κατάρρευσης του Κράτους Πρόνοιας. Ο Peter Thiel, ένας απ’ τους προωθητές του bitcoin [σ.σ.: μέλος της «μαφίας του paypal», τώρα αφεντικό της «βρώμικης» Palantir…] έγραψε τον πρόλογο…
Όταν μιλάς με ανθρώπους που έχουν άμεση σχέση με τις τεχνικές πλευρές του blockchain και των cryptocurrencies, μηχανικούς λογισμικού και τεχνικούς υπολογιστών, είναι πολύ ρεαλιστές για τα όρια αυτών των τεχνολογιών. Οι ενθουσιώδεις είναι (ή παριστάνουν ότι είναι) εκείνοι που σκοπεύουν να τις αξιοποιήσουν για να ενισχύσουν τις εξουσίες τους.
… Οι υποστηρικτές αυτών των διαδικασιών χρησιμοποιούν παραπλανητική γλώσσα. Χρησιμοποιούν τους όρους «αποκέντρωση» ή «διανεμητικά δίκτυα» για να πλασάρουν την αίσθηση σύνθετων ενεργειών που εξασφαλίζουν την αξιοπιστία της τεχνολογίας. Στην πραγματικότητα ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Συγκεντρώνεται ακόμα περισσότερη δύναμη στα χέρια ανθρώπων που δεν έχουμε κανένα λόγο να εμπιστευόμαστε. Λένε κι άλλα. «Μην είστε κατά της καινοτομίας»! «Μην μας εμποδίζετε να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο και πιο δίκαιο μέσω υπολογιστικών κωδίκων»! Αλλά αυτά είναι προπέτασμα καπνού
Lapis philosophorum
Ο τεχνοφετιχισμός πίσω απ’ αυτές τις ιστορίες αυτές δεν φωνάζει απλά. Ουρλιάζει! Ωστόσο καλείται να «λύσει» ένα πραγματικό πρόβλημα. Απ’ το άρθρο των Webb και Goodwin που μνημονεύσαμε νωρίτερα:
Προκειμένου μια νέα κυβέρνηση Τραμπ να ανταποκριθεί με επιτυχία στις απαιτήσεις του προϋπολογισμού του Κογκρέσου, ενώ παράλληλα θα εξυπηρετεί το χρέος των 35 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που ήδη οφείλουμε, το Υπουργείο Οικονομικών πρέπει να βρει έναν πρόθυμο αγοραστή για αυτό το πρόσφατα εκδοθέν χρέος. Τους τελευταίους 18 μήνες εμφανίστηκε ένας καινούργιος υψηλού επιπέδου αγοραστής αυτού του χρέους, απ’ τη βιομηχανία cryptocurrencies: οι εκδότες stablecoin. Οι εκδότες stablecoin όπως η Tether ή η Circle έχουν αγοράσει πάνω από 150 δισεκατομμύρια δολάρια αμερικανικού χρέους – με τη μορφή τίτλων που εκδίδονται από το Υπουργείο Οικονομικών – προκειμένου να «υποστηρίξουν» την έκδοση των token τους με ένα περιουσιακό στοιχείο σε δολάρια. Για να υπάρχει ένα μέτρο σύγκρισης του εντυπωσιακού όγκου αμερικανικού δημόσιου χρέους που αυτές οι σχετικά νέες και σχετικά μικρές επιχειρήσεις έχουν καταβροχθίσει ως τώρα, η Κίνα και η Ιαπωνία, ιστορικά οι μεγαλύτεροι πιστωτές των ΗΠΑ, κατέχουν αντίστοιχα λίγο κάτω και λίγο πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, απ’ τα ίδια ομόλογα. Παρά το γεγονός ότι σαν εταιρεία υπάρχει μόνο εδώ και μια δεκαετία, και παρόλο που η κεφαλαιοποίησή της μόλις ξεπερνούσε το 2020 το ανώτατο όριο των 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η Tether έχει φτάσει στο σημείο να κατέχει μόνη της πάνω από το 10% των ομολόγων που βρίσκονται στα χέρια οποιουδήποτε μεγάλου κράτους / πιστωτή των ηπα.
Η χρήση stablecoin για τον μετριασμό του προβλήματος του χρέους των ΗΠΑ κυκλοφορεί σαν ιδέα μεταξύ των Ρεπουμπλικανών εδώ και αρκετό καιρό. Παρά τη στάση του «ποτέ ξανά» απέναντι στον Τραμπ, ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Paul Ryan εξέφρασε αυτό ακριβώς το συναίσθημα σε ένα πρόσφατο άρθρο στη Wall Street Journal με τίτλο «Τα κρυπτονομίσματα θα αποτρέψουν μια κρίση χρέους στις ΗΠΑ». Ο Ryan ισχυρίζεται ότι «τα stablecoins που υποστηρίζονται από δολάρια προσφέρουν ζήτηση για το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ» και ως εκ τούτου «έναν τρόπο να συμβαδίζεις με την Κίνα». Υπέθεσε ότι «η κρίση [χρέους] είναι πιθανό να ξεκινήσει με μια αποτυχημένη δημοπρασία του Δημοσίου», η οποία με τη σειρά της θα οδηγήσει σε «μια άσχημη χειρουργική επέμβαση στον προϋπολογισμό». Ο πρώην πρόεδρος της Βουλής προέβλεψε ότι «το δολάριο θα υποστεί ένα μεγάλο σοκ εμπιστοσύνης» και ως αποτέλεσμα ρωτά: «Τι μπορεί να γίνει;» Η άμεση απάντησή του είναι να «ξεκινήσει παίρνοντας στα σοβαρά τα stablecoins». Τα stablecoins που υποστηρίζονται από δολάρια έρχονται ως «σημαντικός καθαρός αγοραστής του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ», σημειώνει, με τους εκδότες stablecoin τώρα να είναι ο 18ος μεγαλύτερος κάτοχος αμερικανικού χρέους. Ο Ryan συνεχίζει λέγοντας ότι «αν οι εκδότες δολαριακών stablecoins ήταν μια χώρα», αυτό το κράτος «θα βρισκόταν λίγο κάτω απ’ την πρώτη δεκάδα των κρατών δανειστών των ΗΠΑ», ακόμα πιο κάτω από το Χονγκ Κονγκ αλλά πιο πάνω από τη Σαουδική Αραβία», την πρώην συνεργάτιδα των ΗΠΑ στο σύστημα των πετροδολαρίων.
Καθώς αυτή η βιομηχανία θα επεκταθεί και θα απορρυθμιστεί υπό τη μελλοντική προεδρία Trump, τα stablecoins – συμπεριλαμβανομένου του σχετικά καινούργιου stablecoin του paypal ονόματι PYUSD – θα μπορούσαν να «γίνουν ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές του κρατικού χρέους των ΗΠΑ» και, κυρίως, μια «αξιόπιστη πηγή νέας ζήτησης» για ομόλογα του δημοσίου. Ο Paul Ryan σημειώνει τη συχνά συζητούμενη τάση της αποδολαριοποίησης που ασκεί πίεση στο χρονοδιάγραμμα για την επέκταση αυτής της βιομηχανίας, λέγοντας ότι «εάν άλλες χώρες καταφέρουν να ενισχύσουν την επιρροή των νομισμάτων τους ενώ απορρίπτουν το χρέος του αμερικανικού δημοσίου, οι ΗΠΑ θα πρέπει να βρουν νέους τρόπους για να κάνουν το δολάριο πιο ελκυστικό», υποδεικνύοντας τα «stablecoins που υποστηρίζονται από δολάρια» ως «μία απάντηση».
Ο τεχνοφετιχισμός που ουρλιάζει είναι η μία πλευρά. Η χρηματοπιστωτική απελπισία στην Ουάσιγκτον είναι η άλλη. Το νέο γκουβέρνο του ψόφιου κουναβιού ψάχνει, μισό στα τυφλά μισό ψηλαφητά για τις εξόδους μιας φυγής προς τα εμπρός: χρειάζονται επειγόντως assets που να υποστηρίξουν την σοβαρά απειλούμενη ανταλλακτική αξία του δολαρίου! Τα ορυκτά της Γροιλανδίας; Η διώρυγα του Παναμά; Οι ουκρανικές σπάνιες γαίες; Οτιδήποτε!
Μέσα σ’ αυτό το «οτιδήποτε» τα κρυπτονομίσματα εμφανίζονται ως μαγική λύση – και οι βαθύπλουτοι της άλλοτε κραταιάς silicon valley έχουν στοιχηθεί πίσω απ’ το ψόφιο κουνάβι γιατί ποντάρουν πολλά σ’ αυτά. Πόσο πιθανό όμως είναι να πετύχει αυτό το τρικ;
Δεν θα κάνουμε πρόβλεψη… Θα θυμίσουμε όμως μια βαριά σκιά που πέφτει πάνω στον συνδυασμό τεχνοφετιχισμού και ακόρεστης δίψας για πλούτο: λέγεται φιλοσοφική λίθος!
Επρόκειτο για μια «μαγική» χημική ουσία την οποία αναζητούσαν (ή προσπαθούσαν να κατασκευάσουν) επί πολλούς αιώνες διάφοροι, που θα μετέτρεπε βασικά, κοινά μέταλλα (όπως ο μόλυβδος, ο υδράργυρος ή ο κασσίτερος) σε χρυσάφι∙ αλλά θα ήταν επίσης το ελιξίριο της ζωής και θα εξασφάλιζε την αθανασία…. Οι πιο διάσημοι κυνηγοί της «φιλοσοφικής λίθου» λέγονταν αλχημιστές (απ’ την αραβική λέξη al-kimiya), δηλαδή με σημερινή ορολογία χημικοί. Διαχρονικά πολλοί ήταν απλά απατεώνες∙ άλλοι όμως (από τον Παράκελσο ως τον Ισαάκ Νεύτωνα…) ήταν σοβαροί. Στην αναζήτηση αυτής της μαγικής ουσίας που δεν βρέθηκε ποτέ ανακαλύφθηκαν άλλες χρήσιμες τεχνικές, όπως η απόσταξη.
Όμως το «ιδεώδες» πίσω απ’ το κυνηγητό αυτό ήταν πολύ πιο οικείο για τα σημερινά δεδομένα: ο καθολικός έλεγχος πάνω στη φύση και στη ζωή ως τέτοια. Οι αλχημιστές δεν τα κατάφεραν, υπάρχουν όμως άξιοι σύγχρονοι συνεχιστές της προσπάθειας, με άλλα ονόματα – αφού «η τεχνολογία έχει προχωρήσει».
Η αναζήτηση της σωτηρίας της δολαριακής ηγεμονίας μέσα σε bytes και hard core σύνθετους αλγόριθμους (: «κρυπτογράφηση») είναι μια τωρινή παραλλαγή της «φιλοσοφικής λίθου»…
Ένα ελιξήριο-της-ζωής, μια κάποια αθανασία για το αμερικανικό imperium είναι προς αναζήτηση…
Ziggy Stardust
- Περισσότερα για το blockchain στο cyborg 14 Blockchain: το πρωτόκολλο των θεών και cyborg 15 Blockchain: προς µια νοµοθετική τεχνολογία. ↩︎
- Bitcoin Magazine, Trump Embraces the “Bitcoin-Dollar” Stablecoins to Entrench US Financial Hegemony. H Webb είναι δηµοσιογράφος. Ο Goodwin πρώην διευθυντής έκδοσης του Bitcoin Magazine, και συγγραφέας του βιβλίου The Bitcoin-Dollar: An Economic Monomyth. Το άρθρο είναι προσβάσιµο στο https://bitcoinmagazine.com/politics/trump-embraces-the-bitcoin-dollar-stablecoins-to-entrench-us-financial-hegemony ↩︎
- Bitcoin Magazine 29 Σεπτέµβρη 2021, Mark Goodwin The Birth of The Bitcoin-Dollar. Προσβάσιµο στο https://bitcoinmagazine.com/culture/the-birth-of-the-bitcoin-dollar ↩︎