Η αρχαία ελληνική μυθολογία (πιθανώς και αυτή άλλων πολιτισμών) ήθελε τον Ύπνο, πατέρα του Μορφέα, να είναι αδελφός του Θανάτου και μάλιστα δίδυμός του. Το προφανές που ενώνει τα δύο αδέλφια αφορά φυσικά στην απώλεια συνείδησης που χαρίζουν και οι δύο. Σε δεύτερο χρόνο, η ομοιότητα αυτή αποδεικνύεται μάλλον επιφανειακή. Είτε κανείς προσυπογράφει κάποια μορφή «υλισμού», οπότε και μετά θάνατον δεν υφίσταται καμμία συνείδηση και κανένα εγώ για να την απολέσει· είτε έχει προσχωρήσει σε πιο «ιδεαλιστικές» θέσεις, αναμένοντας μετά θάνατον να διατηρήσει μια μορφή συνείδησης και όχι βέβαια να τη χάσει (η επιθυμία να μην πάψεις να υπάρχεις ποτέ είναι και αυτή μία μορφή μαζοχισμού). Ωστόσο, υπάρχει και ένα άλλο είδος κοινότητας που συνέχει τα δύο αδέλφια. Η ιερότητά τους. Όπως αποτελεί ιεροσυλία το να βεβηλώνεις το σώμα ενός νεκρού, έτσι κι ένα κοιμώμενο σώμα προσεγγίζεται με συστολή· το να μη σε αφήνουν να κοιμηθείς συνιστά τυπικό δείγμα ασέβειας.
Οι δυτικές κοινωνίες μπορεί να επιδεικνύουν ιδιαίτερο ταλέντο στην καλλιέργεια ευρύχωρων συνειδήσεων που όλα τα χωράνε και όλα τα αλέθουν αδιαμαρτύρητα, αλλά αυτή τη μίζερη, δύσμοιρη και κακοφορμισμένη συνείδηση που τους έχει απομείνει δυσκολεύονται να τη χάσουν όταν έρθει η ώρα του ύπνου. Αφού όμως η τεχνο-επιστήμη (μαζί με τη δημοκρατία) δεν έχει αδιέξοδα, ο ύπνος τούς έρχεται με delivery υπό τη μορφή χαπιού. Μέχρι τώρα, καθώς τα τελευταία χρόνια η λεγόμενη μηχανική του ύπνου (sleep engineering) έχει κάνει άλματα και υπόσχεται θαύματα.
Αν δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς κι έχεις εφιάλτες μπορείς να συμμετάσχεις σε κάποια έρευνα κατά τη διάρκεια της οποίας θα πηγαίνεις σε κάποιο εργαστήριο, θα σου παίζουν ένα όμορφο, χαλαρωτικό κομμάτι πιάνου κι εσύ θα φαντάζεσαι ότι κάνεις μια ήρεμη βόλτα στο δάσος. Το εργαστήριο θα σου προμηθεύσει και μία συσκευή για να τη φοράς στον ύπνο σου τα βράδια. Η συσκευή είναι έτσι κατασκευασμένη ώστε να εντοπίζει πότε ξεκινάει το στάδιο του ύπνου REM (το στάδιο όπου κουνιούνται ταχέως τα μάτια και συνδέεται κατά κανόνα με πιο έντονα όνειρα) και να εκπέμπει από τα ηχεία το ίδιο κομμάτι πιάνου στο οποίο έκανες «προπόνηση» χαλάρωσης νωρίτερα. Και ω του θαύματος, οι εφιάλτες σου μπορεί να αρχίσουν να υποχωρούν σταδιακά!
Αν τώρα θες να κόψεις το κάπνισμα, έχεις τη δυνατότητα να πας πάλι σε κάποιο εργαστήριο. Όμως αυτή τη φορά θα πρέπει να κοιμηθείς εκεί. Όσο θα κοιμάσαι, οι τεχνικοί του εργαστηρίου θα παρακολουθούν πότε θα εισέλθεις στο στάδιο REM κι εκείνη τη στιγμή θα παρουσιάσουν στα ρουθούνια σου ταυτόχρονα δύο οσμές: αυτή από καπνό τσιγάρου και αυτή από σάπια ψάρια. Την επόμενη βδομάδα θα έχεις μειώσει το κάπνισμα κατά 30%! Το γεγονός ότι οι επεμβάσεις αυτές γίνονται κατά το στάδιο REM δεν είναι βέβαια τυχαίο. Μία κυρίαρχη θεωρία αυτή τη στιγμή αποδίδει στα όνειρα (άρα και στο στάδιο REM) τη λειτουργία της μνημονικής ενίσχυσης και της δημιουργίας καινούριων αναμνήσεων. Σε εκείνο το στάδιο, επομένως, ο εγκέφαλος είναι πιο «ευάλωτος», πιο «εύπλαστος» και επιδεκτικός σε νέα ερεθίσματα.
Τεχνικές σαν τις παραπάνω παραπέμπουν εύκολα σε ό,τι παλιότερα αποκαλούνταν, κάπως ειρωνικά, υπνοπαιδεία. Στην εποχή του βιο-πληροφορικού παραδείγματος, όμως, μοιάζουν απαρχαιωμένες. Οι πιο πρόσφατες τεχνικές διαχείρισης του ύπνου στοχεύουν στην μεταβολή των εγκεφαλικών κυμάτων (αυτών που καταγράφονται με ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα) με πιο άμεσες μεθόδους. Είτε εφαρμόζοντας ηλεκτρικά ερεθίσματα στο κρανίο των κοιμωμένων είτε ακόμα και στο εσωτερικό του εγκεφάλουτ τους μέσω εμφυτευμένων ηλεκτροδίων (η neuralink μάλλον θα τρίβει τα χέρια της).
Όλοι αυτοί οι ενύπνιοι πειραματισμοί αποσκοπούν φυσικά, όπως διαβεβαιώνουν όσοι επιδίδονται σε αυτούς, στη θεραπεία παθήσεων σχετικών με τον ύπνο. Όμως ήδη έχουν αρχίσει να ακούγονται οι πρώτες σειρήνες. Κι αν μπορούσαμε να εφαρμόσουμε τέτοιες τεχνικές ώστε να βελτιώσουμε τη μνήμη συνολικά ή ακόμα και ειδικότερα την ικανότητα διακράτησης συγκεκριμένου τύπου πληροφοριών; Μια ομάδα επιστημόνων μάλιστα πρόσφατα υπέγραψε κείμενο όπου προειδοποιεί για πιθανές συνέπειες από ανεξέλεγκτη χρήση υπνο-συσκευών και υπνο-τεχνικών. Όπως το διατύπωσε εύστοχα ένας από αυτούς, αν οι διαφημιστικές εταιρείες πληρώνουν εκατομμύρια για να σου αποσπάσουν την προσοχή έστω για 30 δευτερόλεπτα, πόσα άραγε θα ήταν διατεθειμένες να πληρώσουν ώστε να σε έχουν δικό τους για 8 ώρες;
Έχει γίνει περίφημη η φράση του Μπένγιαμιν, «αν νικήσει ο εχθρός, ούτε οι νεκροί δεν θα είναι ασφαλείς». Μία φράση που έχει επιβεβαιωθεί ξανά και ξανά. Τώρα φαίνεται πως ήρθε η σειρά του διδύμου του Θανάτου, του Ύπνου, να αποϊεροποιηθεί. Ούτε οι κοιμώμενοι δεν θα είναι ασφαλείς…
Separatrix
