don’t believe the hype! > Ξεκίνησε με παιχνιδιάρικο τρόπο: “στείλε μας ένα δείγμα του dna σου να βρούμε την γενεαλογία σου, την βαθύτερη καταγωγή σου”... Η εταιρεία, δημιουργημένη το 2006 στην Καλιφόρνια έγινε σχεδόν ακαριαία “viral” για την ευκολία (και την προσιτή τιμή) με την οποία μπορούσε ο καθένας και η καθεμιά να στείλει λίγο σάλιο σε μια παντονέτα, μέσα σ’ ένα φυαλλίδιο, από όποιαδήποτε άκρη του κόσμου στα κεντρικά: το κιτ συλλογής του dna μαζί με τα ταχυδρομικά χρεωνόταν στην αρχή 250 δολάρια - και, συν τω χρόνω, μόλις 99.

Η 23andME βαφτίστηκε έτσι απ’ τα 23 ζευγάρια χρωματοσωμάτων των ανθρώπινων κυττάρων. Το “and ME” ήταν ο κάθε πελάτης. Το 2008 το κιτ της πήρε το “βραβείο εφεύρεσης της χρονιάς” απ’ το περιοδικό TIME, πράγμα που εύκολα μπορεί να αποδοθεί στο τμήμα δημόσιων σχέσεων της εταιρείας. Το 2015 είχε ήδη 1 εκατομμύριο πελάτες, δηλαδή 1.000.000 dna εθελοντικά παραχωρημένα. Το 2021 μπήκε στο αμερικάνικο χρηματιστήριο, με την μετοχή της να γίνεται “πύραυλος” (αρχικά). Το 2024 δήλωσε ότι είχε 15.000.000 πελάτες... Εν τω μεταξύ οι διευθυντές της είχαν προλάβει να δηλώσουν ότι σκοπεύουν να κάνουν την 23andME ένα είδος google του dna - και η google έγινε μέτοχος της 23andME. Ή, για να το πούμε πιο “αριστοκρατικά”, η ceo της 23andME Anne Wojcicki, αδελφή της για ένα διάστημα ceo του youtube Susan Wojcicki, παντρεύτηκε το συνιδρυτή της google Sergey Brin. Όχι απλά μετοχική σύνθεση, αλλά “δεσμοί αίματος”...

Ως εδώ όλα μοιάζουν σαν μια ωραία ιστορία επιτυχίας στο κατώφλι της 4ης βιομηχανικής επανάστασης, με την απαραίτητη συσκότιση. Τον περασμένο Μάρτη η 23andME έκανε αίτηση χρεωκοπίας, αλλά είναι άγνωστο κατά πόσο αυτή είναι στημένη. Το βέβαιο είναι ότι αμέσως μετά η φαρμακοβιομηχανία Regeneron ανακοίνωσε την εξαγορά της 23andME για 256 εκατομμύρια...

Κι εδώ, για λίγο, εμφανίστηκαν τα θηρία. Στη διάρκεια της καριέρας της η 23andME υποσχόταν ότι δεν θα δώσει τα στοιχεία του dna των πελατών της σε τρίτους, ζητούσε όμως (και λάμβανε...) την άδειά τους να κυκλοφορούν τα dna data στα στελέχη της εταιρείας. Μέτοχοι της 23andME εκτός απ’ την google ήταν και τα “μεγαθήρια” των εταιρειών-διαχείρισης-κεφαλαίου blackrock και vanguard. Προφανώς είχαν ως μέτοχοι τους ανθρώπους τους στο δ.σ. Αυτό σημαίνει απλά, πολύ απλά, ότι τα εκατομμύρια των dna που εθελοντικά έστειλαν οι πελάτες της 23andME βρίσκονται... οπουδήποτε: τα στελέχη της εταιρείας δεν είχαν καν την τυπική, fake δέσμευση της “τήρησης προσωπικού απορρήτου”.

Ένα ακόμα “σκάνδαλο” σ’ έναν καπιταλιστικό κόσμο σκανδαλιάρη; Δεν είναι τόσο απλό. Στην περίπτωση της 23andME συγκεντρώνονται διάφορα στοιχεία που συναντιούνται ξανά και ξανά σε πολλές διαφορετικές περιπτώσεις. Συσσώρευση ενός asset που θεωρείται αξιοποιήσιμο, πηγή πλουτισμού: ατομικών, επώνυμων dna (θα μπορούσαν να είναι προσωπικά data άλλου είδους)· άγνοια και αφέλεια της μεγάλης μάζας των υπηκόων για το περί τίνος πρόκειται· πρωτοφανείς έως εμπειρικά μυστηριώδεις τρόποι αναπαραγωγής και διασποράς αυτών των “πολύτιμων πρώτων υλών”· και ταυτόχρονα εμπειρικά μυστηριώδεις και νομικά πρωτοφανείς τρόποι κατοχύρωσης της επιχειρηματικής / βιομηχανικής ιδιοκτησίας πάνω σ’ αυτές τις “πρώτες ύλες”.

Πρόκειται για τις συνέπειες ενός τεράστιου γνωσιολογικού κενού ανάμεσα στο βιο-πληροφορικό κεφάλαιο απ’ την μια μεριά και τις κοινωνίες που κατακτά απ’ την άλλη; Από πρώτη ματιά ναι. Μόνο που το γνωσιολογικό κενό δεν διευκολύνει απλά μια (καπιταλιστική) συσσώρευση ειδών, “πρώτων υλών”, χωρίς προηγούμενο (dna, data). Διαμορφώνει επίσης (και θα λέγαμε κυρίως) κοινωνικές σχέσεις υποτέλειας· και κατά συνέπεια πολιτικές σχέσεις εξουσίας.

Η Regeneron, η επίσημη πια ιδιοκτήτρια του θησαυροφυλακείου των εκατομμυρίων επώνυμων dna της 23andME, είναι βιοτεχνολογική μεγα-εταιρεία. Αυτοδιαφημίζεται ως μια εταιρεία που “σπάει τα σύνορα της επιστήμης” - έχει δηλαδή όλα τα προσόντα να εμφανίζεται σαν επικεφαλής του “στρατού της σωτηρίας”. Υπάρχουν κι άλλοι ιδιοκτήτες του ίδιου θησαυροφυλακείου (όλο αυτό το γενετικό φακέλωμα αναπαράγεται / αντιγράφεται πανεύκολα, και πουλιέται το ίδιο εύκολα) που μπορεί να είναι μελλοντικά συνέταιροι ή αντίπαλοι της Regeneron. Το “πεδίο μάχης” θα είναι το ανθρώπινο γονιδίωμα, αυτό που λέγεται ήδη “βιομηχανία της υγείας” - επιμένουμε να το ονομάζουμε “βιομηχανία της οργανωμένης παραγωγής νοσηρότητας”.

Πόσοι / πόσες συνειδητοποιούν αυτήν την κρίσιμη ιστορικά περίοδο που διαμορφώνονται οι δομές και τα χαρακτηριστικά των νέων εξουσιών τι ακριβώς συμβαίνει, και το ποιοί είναι οι ορίζοντες της βιοπληροφορικής εκμετάλλευσης και πειθάρχησης; Πόσες / πόσοι καταλαβαίνουν το ότι “δεν δίνουμε τα προσωπικά μας δεδομένα” δεν πειρορίζεται απλά σε μια αναλογία του “δεν μιλαμε σε αγνώστους”, αφού είναι οι “γνωστοί”, είτε κράτη είτε επιχειρήσεις που κατακτούν τα καινούργια εδάφη των σωμάτων και των συμπεριφορών;

Φοβόμαστε πως όταν μετά από κάποιες γενιές διαμορφωθεί επιτέλους αυτή η συνειδητοποίηση, οι τότε απείθαρχοι θα φτύνουν πίσω στο χρόνο τους καιρούς μας και την “γλυκειά” δειλία των πολλών, ηθελημένα ignorants...

Z.S.