Στο φετεινό Davos (παρακμάζει σταθερά αλλά υπάρχει ακόμα…) έγινε μια συζήτηση «στρογγυλής τραπέζης» σχετικά με το μέλλον της παγκόσμιας διαχείρισης του νερού – που επειδή ήταν προκλητική για την μέση αντίληψη, οι δημαγωγοί φρόντισαν να μην την προβάλουν.
Και μόνο το άκουσμα του συζήτηση για την παγκόσμια διαχείριση του νερού σε κοσμικά κλάμπ του είδους Davos είναι αρκετό για να σημάνει γενικός συναγερμός. Υποψιαζόμαστε ότι προς το παρόν, και μέχρις ότου ο-κόμπος-φτάσει-στη-βρύση, δεν πρόκειται να υπάρχει κάποια γενικευμένη ανησυχία αντίστοιχη των σχεδιασμών για την «παγκόσμια διαχείριση». Δεν είναι το καλύτερο, δεν είναι το αποτελεσματικότερο, δεν είναι αισιόδοξο, είναι δυσοίωνο – αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι ισχύει κάτι άλλο.
Μεταξύ των ομιλητών του «στρογγυλού τραπεζιού» ήταν ο Tharman Shanmugaratham, πρόεδρος της σιγκαπούρης, persona στα παγκόσμια χρηματο-οικονομικά και επιχειρηματικά φόρουμ. Σας είναι άγνωστος αλλά ίσως σας γίνει πιο οικείος αν διαβάσατε το Η υπεράσπιση της φύσης: αντίσταση στη χρηματιστικοποίηση της Γης, στο προηγούμενο τεύχος (cyborg 32): σιγκαπουριανή ήταν / είναι η εταιρεία βιτρίνα Hoch Standard που προσπάθησε να απαλλοτριώσει την φροντίδα (επίσημα: την διαχείριση και την εμπορία φυσικού κεφαλαίου / υπηρεσιών οικοσυστήματος) δύο εκατομμυρίων εκταρίων ενός δασικού συστήματος στην γειτονική Βόρνεο για 100 έως 200 χρόνια. Μπορεί αυτό να μην υποδεικνύει άμεση εμπλοκή του προέδρου Shanmugaratham στο συγκεκριμένο deal, αλλά οι απόψεις του ταιριάζουν γάντι.
Δεν είναι κάποιος τυχαίος. Είναι πρόεδρος της σιγκαπούρης απ’ το 2023 ως σήμερα, και έχει διατελέσει πρόεδρος της νομισματικής αρχής του κράτους απ’ το 2011 ως το 2023, αναπληρωτής πρωθυπουργός (το 2011 και το 2019), υπουργός οικονομικών (από το 2007 ως το 2015). Είναι μέλος του δ.σ. του «παγκόσμιου οικονομικού φόρουμ», και πρόεδρος του δ.σ. της «ομάδας των τριάντα» (G30), όπου συμμετέχουν διάφοροι κεντρικοί τραπεζίτες.
Πολυάσχολος αλλά στοχοπροσηλωμένος! Ο πυρήνας της εισήγησής του στο Davos το αποδεικνύει:
… Έχουμε να κάνουμε με κάτι για το οποίο η επιστήμη είναι πολύ σαφής, αλλά αυτό πρέπει να μεταφραστεί στις διακυβερνητικές μας προσεγγίσεις, στις πολιτικές και στις στρατηγικές χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανόμενου ενός απ’ τους πιο δυναμικούς τομείς που είναι η ανάπτυξη της αγοράς πιστώσεων. Όπως ακριβώς έχουμε πιστώσεις άνθρακα, πρέπει να αναπτύξουμε την αγορά πιστώσεων νερού και πιστώσεων βιοποικιλότητας.
Οι λύσεις που βασίζονται στη φύση είναι πολύ σημαντικές…
Δύο καμπάνες μαζί: «η αγορά πιστώσεων άνθρακα» και «οι λύσεις που βασίζονται στη φύση»!
Το δεύτερο, βρώμικο μέσα στην κατ’ αρχήν απλοϊκότητά του, θέλει να πει: «εμείς…» (το ποιοι θα φανεί στη συνέχεια) «… και οι ειδικοί μας μελέτησαν την φύση και κατέληξαν στο ότι οι ενέργειές μας βασίζονται σ’ αυτήν». Μην τολμήσετε να ρωτήσετε την φύση, δεν υπάρχει τέτοιους συνομιλητής, δεν θα σας απαντήσει. Πρόκειται για μονόλογο, απλό μεν αλλά και εκτρωματικό στη σύλληψή του: αν εδώ υπάρχει μια συγκεντρωμένη ρύπανση και εκεί, πιο πέρα, όλα είναι καθαρά, τότε η «φύση» θα εξισορροπήσει τα «συν» και «πλην» και θα φτιάξει μια ευπρόσδεκτη ισορροπία – για εμάς.
Για παράδειγμα η ατμοσφαιρική ρύπανση που προκαλεί η βιομηχανία nestle θα «εξισορροπηθεί» αν η εταιρεία, μέσα από το παγκόσμιο «εμπόριο ρύπων» αναλάβει την «διαχείριση 4 εκατομμυρίων εκταρίων δάσους». Και επειδή δεν θα βρει τέτοια ευκαιρία στην ολλανδία, η nestle, για χάρη του παγκόσμιου καλού (και των «λύσεων που βασίζονται στη φύση») θα αναλάβει αυτή την «διαχείριση» χμμμ… κάπου στην νοτιοανατολική ασία ή στη λατινική αμερική – ιδιωτικοποιώντας το δάσος και στερώντας το απ’ τους ντόπιους. Με την βοήθεια, φυσικά κυβερνήσεων φιλικών-προς-την-επιχειρηματικότητα.
Αυτό είναι η «αγορά πιστώσεων άνθρακα»: μια ευκαιρία για τα δυτικά αφεντικά, κάτω απ’ τη σημαία της «κλιματικής κρίσης», να ξαναποικιοποιήσουν όσο μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου πλανήτη μπορούν, ως «φροντιστές» της φύσης∙ ιδιαίτερα μέσω του χρηματιστηριακού εμπορίου ρύπων, που αφήνει κέρδη και στους «φροντιστές» και στους μεσάζοντες. Η ιδέα / πρόταση του Shanmugaratham ήταν αυτή: όπως υπάρχουν «πιστώσεις άνθρακα», δηλαδή ένα νταραβέρι των αφεντικών για να ξαναποικιοποιήσουν τις «φυσικές παραγωγής οξυγόνου» (τα δάση) και άρα και τις εκτάσεις που αυτά βρίσκονται, να υπάρξουν «πιστώσεις νερού». Ένα ακόμα νταραβέρι, όπου τα αφεντικά που καταχρώνται το νερό για επιχειρηματικούς λόγους θα «ισοφαρίζουν» την ζημιά που προκαλούν, μέσω του χρηματιστήριου των πιστώσεων, ως «μεγάλοι φροντιστές» ποταμών, λιμνών, υπόγειων αποθεμάτων. Ίσως ακόμα και των βροχών.
Σ’ αυτόν τον σχεδιασμό τα χρηματιστήρια έχουν μετανομαστεί σε …. «οικοσύστημα»!!!
Σε μια αποστροφή του λόγου του ο Shanmugaratnam υπέδειξε τον δρόμο:
… Νομίζω ότι προς το παρόν θα είναι πολύ δύσκολο να δημιουργηθεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα πιστώσεων νερού, βιώσιμων πιστώσεων νερού και πιστώσεων βιοποικιλότητας παράλληλα με τις πιστώσεις άνθρακα. Θεωρητικά μπορεί να γίνει, αλλά θα εξαντλήσει τον ιδιωτικό τομέα. Πολύ καλύτερο είναι να εργαστούμε πάνω σε ένα αξιόπιστο πιστώσεων άνθρακα με βασικό στοιχείο τις πιστώσεις νερού και βιοποικιλότητας…
Αν και δεν μπορούμε να είμαστε εντελώς σίγουροι για το τι πρότεινε ο … «σωτήρας του νερού», υποθέτουμε ότι η ιδέα είναι να προστεθεί η ιδιωτική «διαχείριση υδάτων» (ποταμών, λιμνών, υπόγειων αποθεμάτων) στους χρηματιστηριακούς λογαριασμούς «συν/πλην» της «προστασίας του κλίματος».
Τέτοιες εφαρμογές «πιστώσεων νερού» βασισμένες στις «πιστώσεις άνθρακα» έχουν αρχίσει να ξεφυτρώνουν εδώ κι εκεί. Για παράδειγμα πέρυσι τον Ιούνη η μεγαλύτερη εταιρεία εμφιάλωσης νερού (δηλαδή: πειρατείας!!) της ινδίας πρότεινε ένα πλαίσιο για την θέσπιση «πιστώσεων νερού» έτσι ώστε η βιομηχανία ποτών της χώρας να γίνει πιο «υπεύθυνη» στη χρήση νερού. Κι αν η ινδία σας φαίνεται «τριτοκοσμική» στην αγγλία το δημοτικό συμβούλιο του Κέιμπριτζ επικαλέστηκε επίσης τις «πιστώσεις νερού» ως λύση στο σοβαρό πρόβλημα έλλειψης νερού της πόλης, την ώρα που ξεκινά ένα φιλόδοξο σχέδιο οικιστικής επέκτασης στην east anglia, μια απ’ τις πιο άνυδρες περιοχές της αγγλίας: η φιλοδοξία είναι με την κατασκευή πάνω από 250.000 σπιτιών η μετατροπή της περιοχής σε «silicon valley της ευρώπης»…
the big bosses
Αυτά είναι προειδοποιητικά γεγονότα∙ οι «πρωτοπόροι». Ποια όμως είναι τα αφεντικά που καταχρώνται ήδη και θα καταχραστούν ακόμα περισσότερο το νερό και, παράλληλα, θα διαφημίζονται ως οι «μεγάλοι προστάτες» του;
Την μια μεγάλη κατηγορία αφεντικών την ξέρετε, ή θα έπρεπε: η βιομηχανία (και οι βιοτεχνίες…) τουρισμού. Σε μια έκδοση του 2010 που δεν έτυχε της προσοχής που θα έπρεπε1 γράφαμε μεταξύ άλλων:
… Όπως ξέρουμε μαζικός τουρισμός σημαίνει μαζική και οργανωμένη μαζική μετακίνηση μεγάλων, συχνά τεράστιων αριθμών πρωτοκοσμικών, για μικρό διάστημα, συνήθως από περιοχές πολυπληθούς κατοίκησης σε περιοχές αραιής κατοίκησης. Ο τουριστικός νομαδισμός ανθρώπων με υψηλή εκτίμηση των αναγκών και των επιθυμιών τους, εκτός απ’ όλα τα άλλα επηρεάζει και την χρήση / κατανάλωση νερού.
Οι τουριστικές υποδομές που πουλάνε φύση κατασκευάζονται σε αγροτικές περιοχές. Που κατά τεκμήριο δεν είχαν νωρίτερα ούτε υποδομές ύδρευσης / αποχέτευσης, ούτε έχουν κατ’ ανάγκη αντοχές για μαζική, συντονισμένη, αστικού τύπου χρήση νερού. Επιπλέον ο τουρισμός είναι συμβολικά και κυριολεκτικά ταυτισμένος με κάποιου είδους «σπατάλη». Υπολογίζεται για παράδειγμα ότι η ατομική χρήση νερού για κάποιον που κάνει διακοπές σε ξενοδοχείο στη νότια ευρώπη, μπορεί να είναι 30% παραπάνω απ’ την ατομική χρήση που κάνει στο ίδιο νερό ο ντόπιος. Η ετήσια κατανάλωση νερού μιας εγκατάστασης γηπέδου γκολφ ισοδυναμεί με τις ανάγκες μιας πρωτοκοσμικής πόλης 12.000 κατοίκων. Ας μην προσθέσουμε εδώ πόσο νερό χρειάζεται η συντήρηση στρεμμάτων με γκαζόν σε ξαρά κλίματα, γεμάτα sunshine.
Για παράδειγμα, το 1994 η Τζιακάρτα κτυπήθηκε από έντονη ανομβρία, και τα πηγάδια των κατοίκων της ξεράθηκαν. Αλλά οι εγκαταστάσεις γκολφ της πόλης, μια απ’ τις απολαύσεις των πελατών της τουριστικής βιομηχανίας της ινδονησίας, συνέχισαν να υδροδοτούνται με 1.000 κυβικά ανά γήπεδο την ημέρα. Το 1998, στην κορύφωση μιας τρίχρονης ξηρασίας που στέγνωσε τα ποτάμια και σχεδόν στέρεψε τα υπόγεια κοιτάσματα νερού, η νοτιοκυπριακή κυβέρνηση έκοψε την παροχή νερού στους αγρότες κατά 50%, διασφαλίζοντας ότι τα 2 εκατομμύρια τουριστών της ανθηρής βιομηχανίας της θα έχουν για όσο χρειάζονταν το νερό τους…
Η άλλη μεγάλη κατηγορία αφεντικών καταχραστών του νερού (και με όλα τα προσόντα να εμφανιστούν, είτε άμεσα είτε μέσω συνεργασιών, θυγατρικών κλπ ως οι «προστάτες» του μέσω «πιστώσεων νερού») είναι τα μαμούθ της πληροφορικής / επικοινωνιών: data centers…
Όχι κάποιοι αναρχοαυτόνομοι αλλά η καθεστωτική εφημερίδα «τα νέα» έγραφε στις 10 Μάη του 2025 κάτω απ’ τον τίτλο Πως τα κέντρα δεδομένων στραγγίζουν τις πιο ξηρές περιοχές του κόσμου μεταξύ άλλων και τα εξής:
… Η Amazon, η Microsoft και η Google λειτουργούν κέντρα δεδομένων (data centers) που χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες νερού σε ορισμένες απ’ τις πιο ξηρές περιοχές του κόσμου και κατασκευάζουν πολλά περισσότερα…
… Απαντώντας σε ερωτήσεις της SourceMaterial και του “Guardian”, εκπρόσωποι της Amazon και της Google υπερασπίστηκαν τις επενδύσεις τους, λέγοντας ότι λαμβάνουν πάντα υπόψη τη λειψυδρία. Η Microsoft αρνήθηκε να σχολιάσει.
Τα κέντρα δεδομένων, οι τεράστιες αποθήκες που περιέχουν δικτυωμένους διακομιστές που χρησιμοποιούνται για την απομακρυσμένη αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων, καθώς και από εταιρείες πληροφορικής για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT, χρησιμοποιούν νερό για ψύξη.
Η ανάλυση της SourceMaterial εντόπισε 38 ενεργά κέντρα δεδομένων που ανήκουν στις τρεις μεγάλες τεχνολογίας σε μέρη κόσμου που αντιμετωπίζουν ήδη λειψυδρία, καθώς και 24 ακόμη υπό κατασκευή.
Οι τοποθεσίες των κέντρων δεδομένων αποτελούν συχνά μυστικά του κλάδου. Αλλά χρησιμοποιώντας τοπικά ειδησεογραφικά δελτία και πηγές του κλάδου … η SourceMetarial συνέταξε έναν χάρτη 632 κέντρων δεδομένων, είτε ενεργών είτε υπό κατασκευή (μεταξύ των οποίων και εκείνο που προγραμματίζεται στην Αττική, στα Σπάτα) που ανήκουν στις Amazon, Microsoft και Google.
Δείχνει ότι τα σχέδια αυτών των εταιρειών περιλαμβάνουν αύξηση 78% στον αριθμό των κέντρων δεδομένων που κατέχουν παγκοσμίως…. Σε μέρη του κόσμου όπου το νερό είναι άφθονο, η υψηλή κατανάλωση νερού των κέντρων δεδομένων είναι λιγότερο προβληματική, αλλά το 2023 η Microsoft γνωστοποίησε ότι το 42% του νερού της προερχόταν από «περιοχές με έλλειψη νερού», ενώ ηGoogle ανακοίνωσε ότι το 15% της κατανάλωσής της σε νερό προερχόταν από περιοχές με «υψηλή λειψυδρία». Τώρα αυτές οι εταιρείες σχεδιάζουν να επεκτείνουν τις δραστηριότητες τους σε ορισμένες από τις πιο άνυδρες περιοχές του κόσμου.
«Δεν είναι τυχαίο ότι κατασκευάζουν σε ξηρές περιοχές, καθώς τα κέντρα δεδομένων πρέπει να κατασκευάζονται στην ενδοχώρα, όπου η χαμηλή υγρασία μειώνει τον κίνδυνο διάβρωσης μετάλλων, ενώ το θαλασσινό νερό προκαλεί επίσης διάβρωση εάν χρησιμοποιηθεί για ψύξη» διευκρινίζει η Λορίνα Παλάζι, ιδρύτρια της Ethical Tech Society.
… Εν τω μεταξύ η Amazon τον Δεκέμβριο ζήτησε από την περιφερειακή κυβέρνηση της Αραγωνίας άδεια για να αυξήσει της κατανάλωση νερού στα τρία υπάρχοντα κέντρα δεδομένων της κατά 48%… «Το σύννεφό σου στεγνώνει το ποτάμι μου» (Tu Nube Seca Mi Rio) είναι το όνομα μιας ομάδας που αγωνίζεται για μορατόριουμ για καινούργια data centers στην ισπανία, λόγω λειψυδρίας…
Εκτός απ’ το νερό όλα αυτά τα αφεντικά θέλουν και την ησυχία τους. Αλλά και την αύξηση της κερδοφορίας και της ηγεμονίας τους. Οι «πιστώσεις νερού» είναι μια εφεύρεση με προσόντα: δεν θα εμφανιστεί όπως είναι (αυτό είναι εύκολο), τα χρηματίστηρια που θα αγοράζονται και θα πουλιούνται μετοχές «προστατών» θα λέγονται «οικοσύστημα» ή και «νέφος φροντίδας». Θα παραχωρήσουν στα «χρηματοδοτικά κεφάλαιά» τους δικαιώματα προστασίας πηγών, ροών, εκβολών, λιμνών, κυματισμών, πηγαδιών∙ οτιδήποτε χωράει κάτω απ’ τον τίτλο «φροντίδα του νερού». Δεν θα εμφανιστούν υποχρεωτικά στη λιανική∙ το έμαθαν το μάθημα της επικίνδυνης έκθεσής τους σ’ εκείνους που εκμεταλλεύονται. Αντίθετα θα κρατηθούν στον ουρανό των «ευεργετών», των «χορηγών», των «φιλεύσπαχνων», των «μη κυβερνητικών…» Κι όταν κατεβαίνουν πιο χαμηλά θα είναι σε μορφή σ.δ.ι.τ., έτσι ώστε να είναι κάποιες κρατικές ή «δημόσιες» μορφές που θα εισπράττουν τα επίχειρα.
Πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι τόσο στον τουρισμό όσο ακόμα περισσότερο στα data centers οι χρήστες είναι τόσο μαζικοί ώστε οι δραστηριότητες αυτών των βιομηχανιών να έχουν ήδη τα κοινωνικά εύσημα. Είναι χοντροκομμένο μεν αλλά καθόλου λάθος: κάθε φορά που κάποιος «χρήστης» πιάνει κουβεντούλα με το ChatGPT βάζει καινούργια υποθήκη στη βρύση του.
Κι ύστερα; Ύστερα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, άμεσα ή έμμεσα, έρχεται ο λογαριασμός.
Z.S.
- Νερό υπό πιέση: η κατασκευή της σπανιότητας του νερού, η εμπορευματοποίηση, η ιδιωτικοποίηση της ύδρευσης των πόλεων, εκδ. Αντισχολείο ↩︎