Στις 8 του περασμένου Απρίλη η διακομματική «εθνική επιτροπή ασφαλείας για την αναδυόμενη βιοτεχνολογία» των ηπα (national security commission on emerging biotechnology / NSCEB) εξέδωσε μια τρισέλιδη έκθεση / οδηγία καλώντας την κυβέρνηση να επενδύσει σε ένα άλμα στρατιωτικοποίησης των βιοτεχνολογιών. Το υποτιθέμενο «κίνητρο» των εκπροσώπων του λαού ήταν η εκτίμηση ότι το Πεκίνο ετοιμάζει γενετικά τροποποιημένους «υπερστρατιώτες»: η κατασκευή ενός φαντάσματος, μιας επερχόμενης «απειλής», και – κατά συνέπεια – η αντιμετώπισή της είναι πάντα ο φάρος της σύγχρονης κρατικής / καπιταλιστικής βαρβαρότητας.
Οι αγρυπνούντες-στις-επάλξεις αμερικάνοι βουλευτές και των δύο κομμάτων υποστηρίζουν ότι η βιολογία μπορεί να φέρει επανάσταση στον στρατό και στο πως γίνεται ο πόλεμος, όπως (λένε) έκανε η αεροπορική ισχύς στον 20ο αιώνα, υποσχόμενη καινούργια πλεονεκτήματα στην μυστικότητα, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στην επιτήρηση της φυσικής κατάστασης των στρατιωτών σε πραγματικό χρόνο. Ζητούν την «θεμελιώδη επανεξέταση» του τρόπου με τον οποίο οι ηπα αξιοποιούν την βιολογία για στρατιωτικούς σκοπούς:
… Η βιοτεχνολογία υπόσχεται νέα πλεονεκτήματα στην μυστικότητα και στην κινητικότητα. Το δυναμικό βιολογικό καμουφλάζ, για παράδειγμα, θα μπορούσε να προστατεύει τους στρατιώτες μας απ’ την θερμική ανίχνευση, ενώ φορετοί βιο-αισθητήρες θα μπορούσαν να προσαρμόζουν τις παραμέτρους μιας αποστολής σε βάση τα φυσιολογικά δεδομένα όσων συμμετέχουν σ’ αυτήν σε πραγματικό χρόνο. Μιλώντας συνολικά αυτές οι εξελίξεις απαιτούν την θεμελιώδη επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο η βιολογία στηρίζει βιώσιμες και ευέλικτες στρατιωτικές επιχειρήσεις, φέρνοντας επανάσταση στο τι σημαίνει να υπερασπίζεσαι τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανόμενου του σχεδιασμού, της διατροφής και της θεραπείας των δυνάμεών μας στο πεδίο…
Οι συντάκτες της έκθεσης είναι πληθωρικοί και επιγραμματικοί. Μέσα σε 3 σελίδες ζητούν να «μειωθούν ή να αρθούν τα κανονιστικά εμπόδια για εγχώρια προϊόντα» βιοτεχνολογίας που μπορούν να αξιοποιηθούν απ’ τον us army∙ ζητούν δηλαδή αυτό που με μια λέξη ονομάζεται «απορρύθμιση»…. Rodeo… Ζητούν επίσης οι «μεγάλες βάσεις βιολογικών δεδομένων» να θεωρηθούν «στρατηγικός πόρος»∙ πράγμα που εύκολα θα γίνει (αν δεν έχει γίνει ήδη) νατοϊκή προδιαγραφή∙ οπότε ας το έχουμε υπόψη όταν πέφτουμε πάνω σε «επίσημες» ή «ανεπίσημες» εκστρατείες συγκέντρωσης γενετικών δεδομένων… Σε μωρά, ανήλικους ή ενήλικους. Συμβουλεύουν ακόμα να δοθεί εντολή στο πεντάγωνο να κατασκευάσει εγκαταστάσεις σ’ όλη την αμερικανική επικράτεια για την «βιοπαραγωγή προϊόντων που θεωρούνται κρίσιμα για τις ανάγκες του υπουργείου άμυνας»…
Πρόκειται για ανοικτή έκκληση γενικής βιοτεχνολογικής «επιστράτευσης». Οπλοποίησης. Φυσικά η darpa και τα παρακλάδια της έχουν κάνει (ή/και έχουν χρηματοδοτήσει) αρκετή «δουλειά» τις τελευταίες δεκαετίες. Η μοριακή βιολόγος Michel Rozo ειδικευμένη στις μεταδοτικές αρρώστιες, απ’ την θέση της αντιπροέδρου της NSCEB ξεκαθάρισε (προς όποιους πιθανά θορυβηθούν απ’ αυτούς τους σχεδιασμούς) ότι «… η τεχνολογία δεν είναι εγγενώς καλή ή κακή, σημασία έχει ποιος την χρησιμοποιεί…» Εντελώς συμπτωματικά η κυρία Rozo είναι αντιπρόεδρος τεχνολογίας στην In-Q-Tel, της εταιρείας επιχειρηματικών κεφαλαίων της cia, που έχει ρίξει πολλά λεφτά στις βιοτεχνολογικές έρευνες σχεδόν από τότε που ιδρύθηκε, το 1999 (τότε με το όνομα Peleus). Ένα άλλο στέλεχος της NSCEB, η Dawn Meyerriecks, με μακριά θητεία στο δ.σ. της NSA (national security agency) υπερηφανεύεται στο βιογραφικό της ότι μεταξύ άλλων «ηγήθηκε της θρυλικής ‘διεύθυνσης επιστήμης και τεχνολογίας της cia’ συμβάλλοντας στην ριζική αναδιάρθρωσή της». Ο σκληροπυρηνικός νεοσυντηρητικός Dov Zakheim είναι ένα ακόμα ενδιαφέρον στέλεχος της NSCEB. Καραβανάς που, υπηρετώντας στο πεντάγωνο κατά τη διάρκεια της διοίκησης Reagan, αφιερώθηκε στο να εξασφαλιστεί ότι το ισραήλ θα εξοπλίζεται με όπλα και αεροπλάνα αμερικανικής κατασκευής σε χαμηλές τιμές. Ως βασικό μέλος του νεοσυντηρητικού «σχεδίου για το νέο αμερικανικό αιώνα» (μαζί με τους Dick Cheney, Richard Perle, Donald Rumsfeld και Paul Wolfowitz) υπέγραψε την πρόταση ότι «… τα εθνοτικά βιολογικά όπλα θα μετατρέψουν τον βιολογικό πόλεμο από μέσο τρομοκρατίας σε πολιτικά χρήσιμο εργαλείο».
Ξέρουμε λοιπόν χωρίς αμφιβολίες το είδος των ανθρώπων που ενδιαφέρονται για ένα ακόμα άλμα βιομιλιταρισμού. Στις ηπα – και όχι μόνο.
μια μακριά ιστορία
Ο συνηθισμένος τρόπος απώθησης τέτοιων εξελίξεων είναι η ιδέα ότι οι στρατοί, ο καπιταλιστικός μιλιταρισμός, είναι εξωτερικοί παράγοντες στην «ανάπτυξη» της βιολογίας, των βιοτεχνολογιών, της γενετικής μηχανικής (και των τεχνολογιών αιχμής γενικά…)∙ ότι κάνουν «εισοδισμό» στα χωράφια κατά τα λοιπά αγνών τεχνοεπιστημόνων και εταιρειών που το μόνο αμάρτημά τους (δικαιολογήσιμο ωστόσο) είναι ότι θέλουν κέρδη∙ και ότι θα ήταν δυνατό και πρέπον να μπει χαλινάρι σ’ αυτήν την κρατική αδιακρισία ώστε να αφεθεί το κεφάλαιο (οι βιοτεχνολογικές επιχειρήσεις, οι startups, τα ινστιτούτα, κλπ) απερίσπαστο στις αγαθοεργίες του. Όπως το έθεσε η εξυπνακίστικη καθησυχαστική βλακεία στη διάρκεια της πρόσφατης υγιεινιστικής τρομοεκστρατείας … οι εταιρείες δεν θέλουν το κακό μας, για τα κέρδη τους ενδιαφέρονται…
Επικίνδυνα διαστρεβλωμένη αντίληψη της καπιταλιστικής πραγματικότητας.
Όταν η διοίκηση Nixon τερμάτισε το αμερικανικό πρόγραμμα βιολογικών όπλων, το 1969, το έκανε επειδή έμοιαζε τότε ότι η οπλοποίηση των μικροοργανισμών δεν προσέφερε κανένα απ’ τα πλεονεκτήματα των ατομικών βομβών ή των χημικών όπλων. Στις καταθέσεις τους σε επιτροπή της βουλής για τα βιολογικά όπλα, οι σύμβουλοι ασφαλείας του Nixon υποστήριξαν ότι τα βιολογικά όπλα ήταν «εκ φύσεως» αντίθετα στον στρατηγικό στόχο της αμοιβαίας αποτροπής και θα έπρεπε να εγκαταλειφθούν: οι βιολογικοί παράγοντες είναι απρόβλεπτοι στις συνέπειές τους, ευάλωτοι σε αβέβαιες κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, αδιάφοροι για τους περιορισμούς των συνόρων και επιρρεπείς στο να «εκπυρσοκροτήσουν» σε βάρος εκείνων που τους χρησιμοποιούν, κάνοντας εξαιρετικά δύσκολο να μείνουν διακριτά τα όρια ανάμεσα στην πολιτική και την στρατιωτική σφαίρα, ανάμεσα στον εχθρό και στον φίλο, ανάμεσα στο εδώ και στο εκεί. Όχι μόνο ο βιολογικός πόλεμος ήταν ασύμβατος με το στρατηγικό πλαίσιο της αμοιβαίας αποτροπής ισχυρίστηκαν∙ επιπλέον απειλούσε την υπονόμευση της «ισορροπίας δυνάμεων» που υποστήριζε το δόγμα της αμοιβαίας αποτροπής.
Κάποιοι απ’ τους συμβούλους του Nixon προειδοποίησαν ότι η ανάπτυξη βιολογικών όπλων θα μπορούσε να τα οδηγήσει σε μη κρατικά απελευθερωτικά κινήματα, «εκδημοκρατίζοντας» την χρήση όπλων μαζικής καταστροφής με τρόπους που θα υπονόμευαν οριστικά τα στρατηγικά πλεονεκτήματα τόσο των ηπα όσο και της εσσδ. Αυτό που υπήρχε κίνδυνος να γενικεύσουν τα βιολογικά όπλα (υποστήριξαν τότε οι κρατικοί σύμβουλοι) δεν ήταν απλά η δημιουργία ενός συγκεκριμένου παθογόνου παράγοντα άλλα ένα διαφορετικό είδος πολέμου. Πέρα απ’ την άμεση (και φονική) αντιπαλότητά τους οι δύο υπερδυνάμεις είχαν κοινό συμφέρον στο να εμποδίσουν την ανάδυση μη κρατικών εχθρικών οντοτήτων. Για όλους αυτούς τους λόγους οι ηπα δεν είχαν κανένα πρόβλημα να διαλύσουν το στρατιωτικό βιολογικό τους πρόγραμμα εφόσον και η εσσδ θα έκανε το ίδιο. Έτσι το 1972 υπογράφτηκε στο Λονδίνο, στην Μόσχα και στην Ουάσιγκτον η «συνθήκη για τα βιολογικά και χημικά όπλα», που απαγόρευε την χρήση αλλά και την κατοχή βιολογικών όπλων.
Κάτι παραπάνω από 3 δεκαετίες αργότερα, το 2004, τρία χρόνια μετά την μυστηριώδη επίθεση με άνθρακα στις ηπα1, η διοίκηση Bush του νεώτερου θα τερμάτιζε οριστικά αυτές τις (και) αμερικανικές πεποιθήσεις περί αχρηστίας και επικινδυνότητας των βιολογικών όπλων, γινόμενη η πρώτη διοίκηση στην αμερικανική ιστορία που διαμόρφωσε μια «εθνική στρατηγική άμυνας» έναντι βιολογικών απειλών. Είχε προηγηθεί το μνημειώδες «σχέδιο για το νέο αμερικανικό αιώνα» του οποίου μια υπόδειξη υπέρ των βιολογικών όπλων μνημονεύσαμε νωρίτερα2. Την ίδια χρονιά, το 2004, το αμερικανικό κογκρέσσο ενέκρινε το μεγαλύτερο ως τότε χρηματοδοτικό πρόγραμμα για έρευνες βιοασφάλειας, με χρονικό ορίζοντα την επόμενη δεκαετία. Ο νόμος, με τίτλο «σχέδιο βιο-ασπίδα» (project bioshield) προέβλεπε ένα κονδύλι 5,6 δισεκατομμυρών δολαρίων για την αγορά και αποθήκευση εμβολίων και φαρμάκων έναντι βιο-τρομοκρατικών απειλών, δίνοντας νέες εξουσίες στην κυβέρνηση να ξεκινήσει ερευνητικά προγράμματα∙ με μια έμφαση στην απορρύθμιση των νομικών περιορισμών σε σχέση με τα φάρμακα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης3. Παράλληλα μια πιο μυστική πρωτοβουλία προσδιόρισε τις θέσεις τεσσάρων ερευνητικών κέντρων για την μελέτη της άμυνας έναντι βιολογικών όπλων.
Όμως της άμυνας εναντίον τίνος «εχθρού» συγκεκριμένα;
Αν δεν έχεις ακριβή γνώση για τα χαρακτηριστικά του Χ ή του Ψ απειλητικού βιολογικού παράγοντα πως μπορείς να αναζητήσεις το «αντίδοτο»; Αυτή η εγγενής ασάφεια έμοιαζε να δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα στην «στρατηγική άμυνας» την συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Γρήγορα ωστόσο θα γινόταν (ή θα αποδεικνυόταν) στρατηγικό πλεονέκτημα! Στη δημόσια ανακοίνωση του προγράμματος ο Bush ήταν αβέβαιος για το αν η θανατηφόρα βιο-απειλή θα προερχόταν από μια ηθελημένη επίθεση τέτοιου είδους ή από κάποιον απ’ τους ενισχυμένους ιούς, τους ανθεκτικούς απέναντι στα φάρμακα, που κυκλοφορούσαν ήδη στα νοσοκομεία. Τα επίσημα έγγραφα άρχισαν να προωθούν την άποψη πως το ξέσπασμα κάποιας μεταδοτικής αρρώστιας και η βιοτρομοκρατία θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται σαν ενιαία απειλή, ελλείψει τρόπου να διακρίνει κάποιος τι είναι (και τι δεν είναι…) τι.
Αυτή η «δημιουργική ασάφεια» άρχισε να ξεδιπλώνει τις δυνατότητές της πολύ γρήγορα. Το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων στρατιωτικής βιοασφάλειας πήγε σε οργανισμούς που ως τότε ασχολούνταν με την δημόσια υγεία και την έρευνα για τις μεταδοτικές αρρώστιες. Ταυτόχρονα οι βιοτεχνολογικές startups ενθαρρύνθηκαν να προσανατολίσουν τις έρευνές τους στο καινούργιο πεδίο των μιλιταριστικών εφαρμογών. Τα όρια ανάμεσα σε συνθήκες πολέμου και δημόσια υγεία, την ζωή των μικροβίων και την βιοτρομοκρατία άρχισαν να θολώνουν. Για να είναι αποτελεσματική η βιο-άμυνα θα έπρεπε οι υπηρέτες της να αντιλαμβάνονται τις μικροβιακές «απειλές» με τον ίδιο τρόπο, αδιάφορα απ’ την προέλευσή τους! Η επίσημη στρατιωτικοποίηση της βιολογίας επιβεβαίωσε τις γερές βάσεις της εκεί, στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα!
Περισσότερο εντυπωσιακή ανατροπή της «λογικής Nixon» δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Κάποιοι θα πουν πως εκείνη η λογική είχε άμεση σχέση με την επιδιωκόμενη ισορροπία δυνάμεων μεταξύ ηπα και εσσδ, και (επιπλέον) με την ισορροπία τρόμου της αμοιβαίας αποτροπής. Χωρίς εσσδ πλέον η «λογική Nixon» γινόταν παρελθόν… Μήπως λοιπόν πράγματι η βιολογία-ως-επιστήμη και οι ειδικοί της απαλλοτριώθηκαν απ’ το μιλιταριστικό σύμπλεγμα ξαφνικά, χωρίς να μπορέσουν να αμυνθούν;
Αυτό θα ήταν αδύνατο να συμβεί αν αυτό το μιλιταριστικό σύμπλεγμα δεν είχε βιολογικά επιχειρήματα!! Μια απ’ τις δημοφιλείς επιστημονικές «αλήθειες» του μεγαλύτερου μέρους του 20ου αιώνα ήταν η ιδέα ότι χάρη στην εξέλιξη της χημείας και της φαρμακολογίας επιτεύχθηκε επιτέλους μια τελική «εκεχειρία» ανάμεσα στο ανθρώπινο είδος και στις μολυσματικές αρρώστιες. Πριν αυτήν την «αλήθεια», στον 19ο αιώνα, ίσχυε η αντίθετη: ότι οι άνθρωποι και τα μικρόβια ζουν στη δίνη μιας ανελέητης αναμέτρησης του είδους «ο θάνατός σου η ζωή μου». Αλλά μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο τα νέα έγιναν ευχάριστα. Αυτός ο ανελέητος πόλεμος είχε τελειώσει∙ οι μολυσματικές αρρώστιες είχαν «κατακτηθεί», περικυκλωθεί, μελετηθεί∙ βρίσκονταν σε σταθερή υποχώρηση πρώτα στον «αναπτυγμένο» κόσμο και ύστερα στον «αναπτυσσόμενο», χάρη στις κλασσικές στρατηγικές δημόσιας υγείας, την προφύλαξη, την σημαντική βελτίωση της καθημερινής υγιεινής και την ανοσοποίηση μέσω της μαζικής χρήσης τεχνολογικά καινούργιων εμβολίων και αντιβιοτικών. Το 1978 ο οηε έκανε την αισιόδοξη πρόβλεψη ότι ακόμα και τα πιο φτωχά κράτη θα ζήσουν μια «επιδημιολογική μετάβαση» πριν το 2000, μπαίνοντας σε μια καινούργια εποχή όπου οι χρόνιες αρρώστιες θα ήταν σημαντικότερο ζήτημα απ’ τις μολύνσεις.
Παράδοξο ή όχι αυτοί οι πανηγυρισμοί γίνονταν σε μια εποχή όπου η εκτεταμένη, μαζική χρήση αντιβιοτικών εγκυμονούσε ήδη την επανεμφάνιση μολυσματικών παθογόνων παραγόντων∙ και μάλιστα εκεί που η «νίκη» σε βάρος τους είχε επιτευχθεί αρχικά: στις κοινωνίες του «αναπτυγμένου» καπιταλιστικού κόσμου. Το 2000, τέσσερα χρόνια πριν την έναρξη της επίσημης αμερικανικής στρατιωτικοποίησης της βιολογίας, ο «παγκόσμιος οργανισμός υγείας» σε μια έκθεσή του ανακοίνωσε τα κακά νέα: η «εκεχειρία» είχε τελειώσει, οι μολυσματικές αρρώστιες «επέστρεφαν» και μάλιστα ακόμα πιο απειλητικές∙ ο κόσμος είχε πιαστεί στα πράσα∙ τα μικρόβια προετοίμαζαν υπόγεια την αντίστασή τους εκεί που νομίζαμε ότι είχαν νικηθεί οριστικά…
Η μιλιταριστική ορολογία περί υγείας, προερχόμενη όχι από πεντάγωνα αλλά από «ειδικούς της υγείας» έκανε έτσι μια θεαματική επιστροφή στην «αλήθεια» του 19ου αιώνα∙ τώρα αναβαθμισμένη, με τρόπο που να γκρεμίζει τις όποιες βεβαιότητες. Οι παθογόνοι οργανισμοί δεν έρχονταν πια μόνο «απ’ έξω»∙ έρχονταν και από «μέσα». Οι φίλοι στρέφονταν κατά του ανθρώπινου είδους: το ανοσοποιητικό σύστημα στρεφόταν κατά του εαυτού (αυτοάνοσες αρρώστιες)… Τα αντιβιοτικά, η κορυφή των επιστημονικών θαυμάτων, εξέτρεφαν ανθεκτικούς εχθρούς σε μεγάλη κλίμακα… Χρόνιες αρρώστιες που είχαν θεωρηθεί ότι έχουν οργανικές αιτίες, αποδεικνύονταν να προέρχονται από βακτηριακές μολύνσεις… Νέα μικρόβια ανακαλύπτονταν που μπορούσαν να κινούνται μεταξύ διαφορετικών ειδών (η αιτία της «νόσου των τρελών αγελάδων» για παράδειγμα). Η απελευθέρωση του εμπορίου ενοχοποιήθηκε ως ευκαιρία «λαθρομετακίνησης» παθογόνων…
Η «ειρηνική περίοδος» στις σχέσεις μεταξύ ανθρώπινου είδους (αλλά και των καλλιεργούμενων ειδών, ειδικά των ζώων) και των μικροβίων είχε ίσως αναλογίες με εκείνο που ονομάστηκε «ψυχρός πόλεμος» και «αμοιβαία αποτροπή». Σε κάθε περίπτωση κηρύχτηκε ληγμένη. Το καινούργιο «δόγμα» για την μόλυνση στήθηκε πάνω στις βασικές γραμμές της ιδέας περί «μόνιμης διακινδύνευσης»∙ η οποία, με τη σειρά της, ήταν γνήσιο παιδί του νεοφιλελευθερισμού και της (δημιουργικής υποτίθεται) αρένας-της-αγοράς: δεν θα μπορούσε ποτέ να δημιουργηθεί κάποια σταθερή ισορροπία μεταξύ ανθρώπινου είδους και παθογόνων αφού συν-εξελίσσονται.
Κι όχι μόνο εξελίσσονται αυτοί οι απειλητικοί μικρο-οργανισμοί∙ «αναδύονται» με τρόπο απρόβλεπτο!!! Δεν συνιστούν, δηλαδή, έναν κίνδυνο του οποίου τα γενικά χαρακτηριστικά μπορεί να γίνουν έγκαιρα γνωστά. Αντίθετα η «αμυντική προετοιμασία» για να είναι αποτελεσματική πρέπει να είναι προετοιμασία κατά του απρόσμενου, του άγνωστου, του εικονικού, του ξαφνικού. «Η ζωή είναι στοίχημα» και ο πόλεμος εναντίον αυτών των μικροσκοπικών εχθρών πρέπει να είναι διαρκής, προληπτικός, ποτέ ολοκληρωμένος, ποτέ βέβαιος για την αποτελεσματικότητά του. Όπως το έθεσαν οι βιολόγοι Joshua Lederberg, Robert Shope και Stanley Oaks το 1992 (δώδεκα ολόκληρα χρόνια πριν το νέο αμερικανικό βιο-μιλιταριστικό δόγμα):
… Δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένει κάποιος ότι το ανθρώπινο είδος θα μπορέσει ποτέ να πετύχει μια πλήρη νίκη απέναντι στο πλήθος των υπαρχουσών μικροβιακών ασθενειών, ή εκείνων που θα προκύψουν μελλοντικά… Ενώ δεν μπορούμε να προβλέψουμε την εμφάνισή τους στο χώρο και στο χρόνο, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι θα προκύψουν νέες μικροβιακές αρρώστιες…
Το «μόνο σίγουρο…» λοιπόν (κι αυτό διαμορφώθηκε ως καινούργια «επιστημονική αλήθεια» τις 3 με 4 τελευταίες δεκαετίες) «… είναι η αβεβαιότητα». Χρήσιμη από πολλές πλευρές αυτή η «αλήθεια», ειδικά αφού η μήτρα της (ο νεοφιλελευθερισμός, η «διακινδύνευση» ως το εισιτήριο για την όποια «επιτυχία»…) ήταν καθολική.
Η Melinda Cooper, στο Life as Surplus, Biotechnology and Capitalism in the Neoliberal Era4 σημειώνει:
… Η καινούργια θεωρία για τις αναδυόμενες μεταδοτικές αρρώστιες φαίνεται πως άγγιξε μια χορδή των θεωρητικών της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και των διεθνών σχέσεων, που την ίδια περίοδο ήταν απασχολημένοι με το να προσδιορίσουν τις καινούργιες και «αναδυόμενες» απειλές που θα διαμόρφωναν την πολεμική περίοδο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Κάτω απ’ την σημαία της καινούργια ατζέντας πληροφοριών συγκεκριμένοι θεωρητικοί άμυνας (συχνά με την άκριτη υποστήριξη ΜΚΟ και ανθρωπιστικών οργανισμών) υποστήριζαν ότι ο στόχος της ασφάλειας πρέπει να επεκταθεί πέρα απ’ την συμβατική στρατιωτική σφαίρα για να περιλάβει την ίδια την ζωή. Το ζητούμενό τους ήταν η «προστασία της ανθρώπινης ζωής» αλλά, όλο και πιο έντονα, η συζήτηση περί άμυνας στις ηπα επιδιώκει την εξάπλωσή της ακόμα περισσότερο, και την υπαγωγή στις αρμοδιότητες των σχετικών μηχανισμών και της στρατηγικής οπτικής τους του συνόλου της ζωής, απ’ το μικρο- επίπεδο ως το επίπεδο του οικοσυστήματος.
Ένας απ’ τους πιο γνωστούς συνηγόρους της μικροβιολογικής ασφάλειας επιμένει από καιρό ότι «οι αναδυόμενες μεταδοτικές αρρώστιες … αποτελούν μια ξεκάθαρη απειλή στην εθνική ασφάλεια», και ότι το αμερικανικό υπουργείο άμυνας θα πρέπει να διαμορφώσει μια ενιαία στρατηγική για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων όσο και των ανθεκτικών στα φάρμακα ασθενειών και της βιοτρομοκρατίας. Αν αυτό μοιάζει ακραία θέση ας θυμίσουμε ότι το 2000 μια έκθεση της cia κατηγοριοποίησε τις «αναδυόμενες παγκόσμια μεταδοτικές αρρώστιες» ως μη συμβατική απειλή ασφαλείας, συγκρίσιμη με την τρομοκρατία. Το 2002 το κογκρέσσο των ηπα πέρασε το νόμο για την «ασφάλεια της δημόσιας υγείας, την ετοιμότητα απέναντι στην βιοτρομοκρατία και την αντιμετώπιση (Public Health Security and Bioterrorism Preparedness and Responce Act) διαμορφώνοντας τις ίδιες κατευθυντήριες γραμμές και διαδικασίες τόσο για βιοτρομοκρατικές επιθέσεις όσο και για επιδημίες…
Με τέτοια ιδεολογική, θεσμική, οικονομική και επιχειρηματική πανοπλία θα ήταν αφελές να υποθέτει κάποιος ότι η «προετοιμασία για την άμυνα» απέναντι σε τέτοιους μη προβλέψιμους εχθρούς όπως τα παθογόνα μικρόβια, όποια προέλευση κι αν είχαν / έχουν, θα βούλιαζε στην απροσδιοριστία του … απρόοπτου και του άγνωστου περιμένοντας τι θα συμβεί, αν συμβεί, όποτε συμβεί.
Αυτό το ζήτημα θα έπρεπε να λυθεί. Και λύθηκε, κατ’ αρχήν απ’ την darpa και στη συνέχεια από φιλόδοξους συνεργάτες της (όπως, π.χ., η health alliance, ο Fauci, άλλες συμμαχικές υπηρεσίες, κλπ…) «Αντί να περιμένουμε τι, αν και όποτε, καλύτερα να κατασκευάσουμε εμείς τέτοιους φονικούς μικροοργανισμούς… ώστε να μελετήσουμε τα χαρακτηριστικά τους και να δημιουργήσουμε, αν είναι εφικτό, τα αντίδοτα». Οι λεγόμενες gain-of-function έρευνες, που είναι ο ορισμός της κατασκευής βιολογικών όπλων, ξεπήδησαν ακριβώς σαν η λογική συνέπεια ενός συνδυασμού ανάμεσα στα συμφέροντα βιοτεχνολόγων και γενετιστών (ειδικών και επιχειρήσεων) και στα συμφέροντα του αμερικανικού πενταγώνου.
Και τι σημασία μπορεί να έχει άραγε, τι συμπεράσματα μπορούν να βγουν εάν ένας εργαστηριακός ιός μείνει κλειδαμπαρωμένος στο εργαστήριο, αν δεν δοκιμαστεί ώστε να φανούν τα βασικά του χαρακτηριστικά: η μεταδοτικότητά του, η φονικότητά του, η τάση του να αυτομεταλλάσσεται, κλπ; Οποιοσδήποτε ορθολογιστής και αρκετά κυνικός οπαδός της επιστήμης-στην-υπηρεσία-της-προστασίας-του-λαού θα υπενθύμιζε ότι για να γίνει η σχάση του ατόμου αναγνωρισμένο όπλο δεν ήταν (και δεν θα ήταν) δυνατό να περιοριστεί η χρήση του σε πειράματα και δοκιμές σε ερήμους. Θα έπρεπε να ριχτεί ως βόμβα πάνω σε πυκνοκατοικημένες εχθρικές πόλεις – και έτσι έγινε (χωρίς να καταγραφεί ως μείζον έγκλημα πολέμου, γενοκτονία, Ολοκαύτωμα κλπ…)
Το ίδιο ισχύει («λογικά»…) και για τους νοσογόνους παράγοντες, με το επιπλέον στοιχείο ότι δεν αρκεί να φτιάξει κάποιος και δοκιμάσει έναν∙ η ποικιλία τους είναι τεράστια και δεν αποκλείεται είτε ο εχθρός είτε η φύση η ίδια να προικοδοτήσουν έναν άλλον, έναν τρίτο ή ένα τέταρτο. Που σημαίνει: μια καλή συλλογή από υποψήφιους «μικρούς» δολοφόνους, πολλή δουλειά πάνω τους, και στη συνέχεια «δοκιμές επί του πεδίου». Τα αμερικανικά εργαστήρια βιολογικού πολέμου στην ουκρανία και στη γεωργία έκαναν ακριβώς αυτό που ήταν «συνεπές» όχι μόνο με την αποστολή τους αλλά κυρίως «με την ενίσχυση των δυνάμεων του καλού», με δεκάδες, μπορεί και εκατοντάδες θύματα μεταξύ των ντόπιων5.
σούπερ στρατιώτες (όπως super foods…)
Η πιο πάνω εξιστόρηση είναι ενδεικτική. Υπάρχουν πολύ περισσότερα ντοκουμέντα που μπορεί κάποιος να βρει αν ενδιαφέρεται για το θέμα∙ υποθέτουμε πάντως πως αν υπάρχουν τέτοιοι είναι ελάχιστοι. Το ιστορικό γεγονός είναι ένα: ήδη απ’ τον καιρό του καλόγερου Mendel, το κυνήγι των μυστικών της κληρονομικότητας (που εξελίχθηκε σε βιολογία, ύστερα σε βιοτεχνολογίες, μετά σε γενετική μηχανική, συνθετική βιολογία…) ποτέ δεν ήταν έξω απ’ την αναζήτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων έναντι άλλων (άλλων εμπόρων, άλλων κοινωνικών τάξεων, ή άλλων αντίπαλων πληθυσμών, κλπ) Όπως συμβαίνει και με αρκετές άλλες πλευρές της τεχνολογίας / επιστήμης (όπως, για παράδειγμα, η φυσική των βολών ή η φυσική των νέων υλικών…), σ’ αυτή την διαδικασία το επιστημονικό και το ανταγωνιστικό / στρατιωτικό σκέλος προχώρησαν αγκαλιά. Τώρα πια η σύμφυσή τους θεωρείται αυτονόητη. Προσδιορίζοντας ερευνητικά πεδία∙ εξασφαλίζοντας χρηματοδοτήσεις∙ επιβραβεύοντας με βραβεία, επαίνους και status∙ πετυχαίνοντας εφαρμογές, και μέσω αυτών «πρόοδο».
Σε κάθε περίπτωση η κατασκευή βιολογικών όπλων είναι μόνο ένα σκέλος του βιο-μιλιταρισμού, της στρατιωτικοποίησης των βιοτεχνολογιών και της γενετικής μηχανικής. Είναι ίσως εκείνο το σκέλος που προκαλώντας τρόμο μόνο σα σκέψη, προκαλεί και μια ανάλογη απώθηση – ειδικά μετά την υγιεινιστική τρομοεκστρατεία με τον Sars-CoV-2. Για παράδειγμα μπορεί κάποιος να δανειστεί μερικά στοιχεία απ’ τη «λογική Nixon» και να ισχυριστεί ότι ισχύουν ακόμα: αφού οι μολυσματικοί ιοί διαδίδονται εύκολα προσπερνώντας τα κρατικά σύνορα ποιος θα τολμήσει να τα χρησιμοποιήσει;
Η εμπειρία του κλεισίματος των συνόρων στη διάρκεια της υγιεινιστικής τρομοεκστρατείας δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας (κατά της χρήσης των διασκευασμένων / μεταλλαγμένων ιών κα βακτηρίων) που να βασίζεται σε τέτοια «επιμελητειακά» ζητήματα, όπως το πορώδες των συνόρων. Πρακτικά τα εθνοκρατικά σύνορα δεν είναι τόσο «πορώδη» αν θέλει μια εξουσία να τα σφραγίσει. Στη διάρκεια της τρομοεκστρατείας υπήρξαν κράτη στον οποίων τις επικράτειες δεν μπήκε κανείς χωρίς να τριπλοτσεκαριστεί, με κανέναν τρόπο, επί μήνες. Επιπλέον ένα νησιωτικό κράτος, χωρίς χερσαία σύνορα (και περάσματα) ίσως μπορεί να ελπίζει πως «έσπειρε» κάτι που θα το κρατήσει μακριά του…
Μια άλλη ένσταση είναι το γεγονός πως όσο μεγαλύτερη φονικότητα έχει ένας νοσογόνος παράγοντας τόσο δυσκολότερα διαδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο: σκοτώνοντας τον ξενιστή του δυσκολεύει την επέκτασή του. Κι αυτό είναι εν μέρει μόνο σωστό, αλλά δεν θα πούμε περισσότερα. Αρκεί αυτό: η χρήση ενός βιολογικού όπλου δεν είναι απαραίτητο να είναι καθολική, γενικευμένη. Μπορεί να είναι «τοπική», περιορισμένη, παραδειγματική / αποδιαρθρωτική – και γι’ αυτό επαναλήψιμη εδώ ή εκεί.
Η πρόσφατη έκθεση της NSCEB ωστόσο δείχνει να έχει ιδιαίτερη έγνοια για την κατασκευή υπερστρατιωτών – γι’ αυτό που αλλιώς λέγεται «ανθρώπινη επαύξηση», «μεταανθρωπισμός», «σύνθεση ανθρώπινου / μηχανικού» κ.α. Μιας και η έκθεση δημοσιοποιήθηκε οι συντάκτες της προνόησαν να δηλώσουν πως όλα πρέπει να γίνουν «τηρώντας ηθικές αρχές» (χωρίς να λέει ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές…) και με την συναίνεση (των στρατιωτών που θα γίνουν «υπέρ»…)
Αυτό με την «συναίνεση» είναι τραγικά κωμικό… Περιλαμβανόταν στις οδηγίες της Νυρεμβέργης (μετά τις δίκες των ναζί γιατρών) σαν αυστηρός και απαρέγκλιτος όρος για την συμμετοχή ανθρώπων σε πειραματικές θεραπείες ή χρήση «νέων τεχνολογιών» ιατρικής, φαρμακολογίας… για να γίνει ένα κουρελόχαρτο στην διάρκεια της προέλασης των mRNA πλατφορμών της γενετικής μηχανικής…
Στις αμερικανικές δήθεν «ευαισθησίες» του 2025 είχε απαντήσει το αγγλικό υπ.αμ. ήδη απ’ τον Μάη του 2021, σε σχέση με το ίδιο ακριβώς θέμα, την «ανθρώπινη βελτίωση» των στρατιωτών:
… Η συναίνεση στον στρατό διαφέρει υποχρεωτικά απ’ τη συναίνεση στην ευρύτερη κοινωνία λόγω της ιδιαίτερης σχέσης μεταξύ υφιστάμενων και προϊστάμενων. Θα μπορούσε να είναι δύσκολο για το στρατιωτικό προσωπικό να δώσει επαρκώς εθελοντική και ενημερωμένη συναίνεση λόγω της τάσης να ακολουθεί εντολές αντί για το ατομικό του συμφέρον. Θα ήταν ένοχος ανυπακοής σε μια νόμιμη εντολή κάποιος που θα αρνούνταν να ενισχυθεί;
Η απάντηση είναι ένα ξερό «ναι»! Και φυσικά είναι κοινότοπη – τι χρειάζεται ο στρατός και η πειθαρχία του αν ο καθένας έχει νόμιμα άποψη για την συμμετοχή σ’ αυτόν; Όταν η διοίκηση του νυσταλέου Jo, για παράδειγμα, έδωσε εντολή να «εμβολιαστεί» υποχρεωτικά (με τις mRNA πλατφόρμες) όλος ο αμερικανικός στρατός, όσοι αρνήθηκαν απλά απολύθηκαν. Και η απόλυση είναι μια ήπια τιμωρία σε σχέση με άλλες της στρατιωτικής πειθαρχίας.
Ο αμερικανός ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας Aaron Good, επικριτής της εξωτερικής πολιτικής της Ουάσιγκτον και συγγραφέας του βιβλίου American Exception: Empire and the Deep State συνόψισε με δυο προτάσεις την πρόσφατη έκθεση της NSCEB και τις επιδιώξεις της:
Αυτή η επιχείρηση είναι τόσο δυσοίωνη και φρικιαστική, ώστε δεν είναι κάτι που θα έπρεπε να συμβεί σε έναν προηγμένο πολιτισμό. Αλλά επειδή ζούμε υπό ένα άνομο και εκμεταλλευτικό ολιγαρχικό καθεστώς, του οποίου οι μόνες πραγματικές επιταγές είναι να διαιωνίσει τον εαυτό του και να μεγενθύνει τον πλούτο και τη δύναμη των ολιγαρχικών ιδιοκτητών του, αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Στον καιρό της βασιλείας του ο Bush ο νεώτερος, πεπεισμένος ότι χρειάζεται στρατιωτική πειθαρχία για να υπάρξει σωστή αντιμετώπιση καταστροφών (ακόμα και φυσικών), προσπάθησε να καταργήσει το νόμο Posse Comitatus του 1878 που απαγορεύει (ή περιορίζει πάρα πολύ) την χρήση του αμερικανικού ομοσπονδιακού στρατού και του οπλισμού του σε εσωτερικά ζητήματα δημόσιας τάξης. Η Melinda Cooper γράφει επ’ αυτού το 2008 ότι:
… Η κατάργηση του Posse Comitatus θα σήμαινε πως η κήρυξη μιας εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης για λόγους υγείας θα μετατρεπόταν αυτόματα σε στρατιωτικό νόμο, που με την σειρά του σημαίνει ότι σε επιχειρησιακό επίπεδο όλες οι αρμοδιότητες αντιμετώπισης μιας επιδημίας θα μεταφέρονταν στα χέρια του υπουργείου άμυνας…
Αυτά, το επαναλαμβάνουμε, τα έγραψε η Cooper το 2008. Ο Posse Comitatus δεν καταργήθηκε μεν στις ηπα, απέκτησε όμως ως το 2020 αρκετές ευρύχωρες τρύπες ώστε να κηρυχτεί στρατιωτικός νόμος χωρίς να ειπωθεί με το όνομά του. Στις δε δυτικές / ευρωπαϊκές ολιγαρχίες; Στα μέρη μας; Τα μαμμούθ της συνταγματολογίας διαγωνίστηκαν στα επιχειρήματα ότι ένας στρατιωτικός-νόμος-που-δεν-λέγεται-με-το-όνομά-του είναι το απαύγασμα της «συνταγματικότητας»…
Αυτό θυμίζει (σε όποιους ενδιαφέρονται…) ότι ο βιο-μιλιταρισμός, πολιτική / θεσμική εξέλιξη συν τεχνολογική (το δεύτερο σκέλος προϋπόθεση του πρώτου), διαμορφώνεται ήδη βήμα βήμα και σταθεροποιεί τα πατήματά του, μπροστά στα μάτια μας, γύρω μας, ακόμα και μέσα στα κεφάλια μας – αν όχι με συναίνεση σίγουρα με μουδιάσματα, παραιτήσεις και συμβιβασμούς.
Ziggy Stardust
- Ξεκινώντας απ’ τις 18 Σεπτέμβρη 2001 (μια βδομάδα μετά την θρυλική “11η Σεπτέμβρη”) και για τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, ταχυδρομικοί φάκελοι που περιείχαν ο καθένας από ένα γραμμάριο σπορίων άνθρακα (γνωστό θανατηφόρο όπλο βιολογικού πολέμου, που σκορπίζει εύκολα στον αέρα) έφτασαν σε διάφορα αμερικανικά μήντια και στους γερουσιαστές Tom Daschle και Patrick Leathy, συνοδευόμενοι από χειρόγραφες “απειλές Απ’ αυτήν την επίθεση δολοφονήθηκαν 5 άτομα και μολύνθηκαν (αλλά επέζησαν) άλλα 11.
Ο άνθρακας είναι παλιό βιολογικό όπλο, γνωστό και με “στοιχεία ταυτότητας” στην επεξεργασία του ανά εργαστήριο (εξαιτίας της συνθήκης του 1972). Παρά τις αρχικές βολικές υποθέσεις ότι επρόκειτο για “επίθεση της “Αl Qaida” δεν ήταν δύσκολο να αποκαλυφθεί πως το συγκεκριμένο υλικό προερχόταν απ’ το (διάσημο) αμερικανικό εργαστήριο βιολογικού πολέμου στο Fort Detrick. Από κάθε άποψη επρόκειτο για ένα inside job, που ακριβώς γι’ αυτό έπρεπε να κουκουλωθεί. Στην αναζήτηση του αποστολέα το αμερικανικό fbi επελεξε να εστιάσει ως ύποπτο στον 60χρονο στρατιωτικό βιοτεχνολόγο Bruce Edwards Ivins που υπηρετούσε στο Fort Detrick. Το προσόν του; Ήταν συναισθηματικά ευάλωτος σε πιέσεις. Ακολουθώντας μια συστηματική τακτική ενοχοποίησης μέσω “διαρροών” σε μήντια, χωρίς ποτέ να τον συλλάβει ή να τοον κατηγορήσει επίσημα, το fbi οδήγησε τον Ivins σε αυτοκτονία σχεδόν 7 χρόνια αργότερα, στις 29 Ιούλη του 2008. Με νεκρό τον “νο 1 ύποπτο” ο φάκελος της υπόθεσης έκλεισε και μπήκε στο αρχείο…
Μια λεπτομέρεια: οι δύο γερουσιαστές που έγιναν στόχος απέρριπταν τον patriot act, τον “αντιτρομοκρατικό νόμο” που προωθούσε η διοίκηση Bush. Μετά τις εναντίον τους επιθέσεις άλλαξαν στάση… ↩︎ - Είχε προηγηθεί ακόμα περισσότερα χρόνια, από το 1989, η πρόταση για κρατική «αξιοποίηση της τρομοκρατίας» ως πολέμου τέταρτης γενιάς, με χρήση και βιολογικών όπλων. Περισσότερα στο τετράδιο για εργατική χρήση νο 1. ↩︎
- Θυμίζει κάτι; ↩︎
- University of Washington Press, 2008. ↩︎
- Με τον κίνδυνο να χαρακτηριστούμε «εμμονικοί» παραπέμπουμε σε μερικές απ’ τις σχετικές αναφορές τόσο ειδικά στα αμερικανικά βιο-στρατιωτικά εργαστήρια στην ουκρανία και στη γεωργία, όσο και στην γενική κατάσταση περί βιολογικών όπλων.
cyborg 21: Ειρηνική χρήση των βιολογικών όπλων…
cyborg 22: Ιοί, ιδιοκτησίες, πόλεμοι
cyborg 23: Βιολογικός πόλεμος: η αθέατη όψη της πανδημίας
cyborg 24: Πανδημίες και βιολογικός πόλεμος: η Σκύλλα και η Χάρυβδη της 4ης βιομηχανικής επανάστασης
cyborg 28: Τι λέει ο Marx για τις gain-of-function έρευνες ↩︎